معرفی گیاه نعناع

نعناع، نعناع فلفلی (1)

Mentha × piperita L.

Family: Lamiaceae

Synonyms: Mentha aquatica f. piperita (L.) G.Mey. Mentha × adspersa Moench

English name: Peppermint, Lamb – mint, Blackmint

 

ريخت شناسي گياه: يكساله و معطر، ارتفاع 80 سانتيمتر. برگها با لبه‌هاي دندانه دار. گلها به رنگ بنفش روشن و بصورت خوشه‌هاي مجتمع چرخه‌اي، هر چرخه شامل 7-6 گل، عمر گلها بسيار كوتاه و زود افت. ميوه كپسولي، كوچك و به رنگ قرمز تيره (2، 3).

محل رويش: در بيشتر نقاط ايران بويژه در دامنه‌هاي البرز، شمال شرقي و برخي نقاط ديگر انتشار دارد (4).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: براي تهيه اسانس مطلوب، زمان مناسب براي اولين برداشت، آخر خرداد تا 25 تير، دومين مرحله 10 مرداد تا 15 مهر، سومين و آخرين مرحله برداشت تا 15 آذر مي‌باشد و برگها را صبح زود جمع‌آوري و سپس خشك مي‌نمايند (3).

قسمت مورد استفاده: برگ و سرشاخه گلدار (5).

كاربرد درماني: ضد درد، ضد گرفتگي عضلاني، محرك انقباضات كيسه صفرا و تب بر است. چاي يا روغن آن در حالات عصبي، بيخوابي، سرفه، ميگرن، تهوع و دردهاي شكمي بكار مي‌رود. بدليل خاصيت خنكي موضعي، سبب بيحسي و كاهش درد موضعي مي‌شود (6، 7).

مصرف آن در كرامپ‌هاي گوارشي سوء هاضمه، نفخ، گاستريت، انتريت، سندرم روده تحريك پذير، التهاب مخاطات مجاري تنفسي فوقاني و درد عضلاني و نورالژي به اثبات رسيده است (8).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: برگهاي اين گياه اثرات ضداسپاسم بر عضلات صاف دستگاه گوارش دارند. همچنين داراي خواص ضد ويروس، ضد ميكروب، ديورتيك، صفرازا، آرامبخش خفيف مي‌باشد. روغن آن داراي اثرات خنك كننده بر پوست،‌ صفرازا، ضد باكتري، حشره‌كش است. كاهش اسپاسم هنگام باريم انما و اندوسكوپي، بهبود سوء هاضمه و التيام سردرد از ديگر اثرات آن است (8).

احتياط مصرف: اسانس اين گياه محرك است و سبب واكنشهاي حساسيتي پوستي مي‌شود. سردرد، براديكاري، لرزش عضلاني و عدم هماهنگي حركات در اثر مصرف اين گياه مشاهده شده است تركيبات حاوي روغن آن نبايد در نواحي صورت و بويژه اطراف بيني نوزادان و كودكان استفاده شود، زيرا سبب اسپاسم گلوت و برونش‌ها و بروز حمله شبه آسم يا حتي نارسايي تنفسي خواهد شد(6).

منع مصرف: مصرف آن در سنگ صفرا، انسداد مجاري صفراوي، التهاب كيسه صفرا، آسيب شديد كبدي ممنوع است.

تركيبات شيميايي: اسانس (منتول)، فلاونوئيد، اسيدهاي فنليك، تري ترپن (6).

نحوه و ميزان مصرف:

1- كپسول (روكش روده‌اي): 2-1 كپسول (2/0 ميلي‌ليتر اسانس گياه در هر كپسول) خوراكي سه بار در روز بين وعده‌هاي غذايي براي سندرم روده تحريك پذير استفاده شود. ادعا مي‌شود روكش روده‌اي تحريك مري را كاهش مي‌دهد (9).

2- بخور: 4-3 قطره اسانس در آب جوش سه بار در روز در صورت نياز بخور داده شود (9).

3- اسانس: 4/0-2/0 ميلي‌ليتر سه بار در روز خوراكي به صورت فرآورده‌هاي رقيق شده قابل مصرف مي‌باشد. دوز ميانگين 12-6 قطره بايد باشد (9).

4- اسپيريت (10% اسانس و 1% عصاره برگ): 1 ميلي‌ليتر (20 قطره) در آب سه بار در روز در صورت نياز خوراكي ميل شود (9).

5- چاي: 5/1-1 گرم (1 قاشق غذاخوري) برگ در 160 ميلي‌ليتر آب جوش دوتا سه بار در روز خوراكي ميل شود (9).

6- تنتور (در اتانول 45%): 3-2 ميلي‌ليتر سه بار در روز خوراكي ميل شود (9).

7- موضعي (به عنوان ضد درد موضعي، 16-26/1% منتول): در ناحيه آسيب ديده سه تا چهار بار در روز تنها به صورت موضعي مصرف شود (9).

مصرف غذايي: بعنوان سبزي و ادويه مصرف غذايي دارد (3).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي آلتادين، بخور اكاليپتوس، كارامين، كارميناتيف، گرايپ واتر، ماسومنت، منتا، منتازين (10).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Ger.: Carminetum; Chiana; China – Oel; UK.: Colpermin; Equilon Herbal; Kiminto (11).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 112

3- اميد بيگي، رضا. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. جلد دوم، طراحان نشر، 1376: 181

4- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد سوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 308

6- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 1996: 1235

7- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 270

5- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 195

8- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 628

9- Fetrow CW, Avila Juan R. Professional's Handbook of Complementary & Alternative Medicines. Springhouse: Springhouse. 2001: 521

10- اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. اطلاعات و كاربرد داروهاي گياهي رسمي ايران. شركت داروگستر رازي، 1380: 148-19

11- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1243

معرفی گیاه پونه

پونه معطر (1)

خال واش، كوت كوتي

Mentha pulegium L.

Family: Lamiaceae

Synonyms: Mentha albarracinensis Pau. Melissa pulegium (L.) Griseb. Calamintha fenzlii Vis.

English name: Penny royal, Pudding herb, Pudding grass and Flea mint

 

ريخت شناسي گياه: گياه علفي، چند ساله با عطر بسيار قوي، ارتفاع 40 سانتيمتر. برگها تخم مرغي و دندانه دار بوده و داراي گلهاي پيچ دار و شبيه گل ياس (2).

محل رويش: در بيشتر نقاط ايران بويژه در دامنه‌هاي البرز، شمال، شمال شرقي و برخي نقاط ديگر انتشار دارد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: ارديبهشت و خرداد (4).

قسمت مورد استفاده: سرشاخه‌هاي گلدار گياه (5).

كاربرد درماني: اسانس آن قاعده‌آور، بادشكن، ضدگرفتگي عضلاني، خنك كننده موضعي، ضدعفوني كننده،‌ دافع حشرات و تسهيل كننده هضم مي‌باشد. بصورت موضعي براي جوشهاي پوستي و نقرس بكار مي‌رود (4، 5). اين گياه براي اختلالات گوارشي و صفراوي، آمنوره، نقرس، سرماخوردگي و به منظور افزايش شيردهي تجويز مي‌شود و به صورت مصرف خارجي در بيماريهاي پوستي كاربرد دارد (5، 6، 7).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: اسانس آن داراي اثرات ضدميكروبي و حشره‌كش مي‌باشد(4).

احتياط مصرف: بالقوه هپاتوتوكسيك است. مسموميت حاد در مصرف بجا و منطقي آن مشاهده نشده است. اما همواره توصيه مي‌شود از تجويز اين فرآورده پرهيز گردد. مسموميت حاد بدنبال مصرف 5 گرم اسانس آن رخ مي‌دهد. و همواره با استفراغ، افزايش فشار خون، ‌فلج و مرگ به دليل نارسايي تنفسي خواهد بود (7). مواردي از سوء مصرف اين ماده به منظور القاي سقط جنين گزارش شده است (7).

منع مصرف: در دوزهاي بالا سبب سقط جنين مي‌شود، بنابراين در دوران بارداري ممنوع است (5).

تركيبات شيميايي: اسانس (پولگن)، تانن، مواد تلخ (5)، پروتئين، چربي، كلسيم، سديم، پتاسيم (8).

نحوه و ميزان مصرف:

1- دم كرده: 4-1 گرم سه بار در روز، ميل شود (5).

2- عصاره مائي: به نسبت 1:1 در الكل 45%،‌ 4-1 ميلي‌ليتر سه بار در روز، ميل شود (5).

3- روغن: 8-1 قطره (تنها براي مصرف موضعي به عنوان دور كننده حشرات و در آروماتراپي) (8).

مصرف غذايي: بعنوان طعم دهنده غذايي بكار مي‌رود (5).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي آنتي‌ديابتيك، اولئاكرات (9).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Multi – ingredient: Fr.: Santane O1 (6).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996:233

3- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد سوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 308

4- قهرمان، احمد. فلور رنگي ايران (جلد 20). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 2447

5- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 208

6- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1655

7- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 627

8- Fetrow CW, Avila Juan R. Professional's Handbook of Complementary & Alternative Medicines. Springhouse: Springhouse. 2001: 589-90

9- اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. اطلاعات و كاربرد داروهاي گياهي رسمي ايران. شركت داروگستر رازي، 1380: 36 و 28

معرفی گیاه نعناع، نعناع صحرايي

نعناع، نعناع صحرايي (2)

Mentha spicata L.

Family: Lamiaceae

Synonyms: Mentha aquatica var. crispa (L.) Benth. Mentha crispa L., Mentha atrata Schur

English name: Spear mint, Common mint

 

ريخت شناسي گياه: گياه پايا، ارتفاع 70-35 سانتيمتر، بدون كرك، معطر، ايستاده يا خيزان و ريزوم دار. ساقه‌ها متعدد، منشعب، باريك، بلند و به رنگ سبز و روشن. برگها تخم مرغي، پهن دراز، نوك تيز، با دندانه‌هاي نامنظم اره‌اي. گلها داراي خوشه طويل مخروطي، به رنگ صورتي يا بنفش (2).

محل رويش: در تبريز، اروميه، خوي، بلوچستان، بابل، بابلسر و تنكابن پراكنش دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: براي تهيه اسانس مطلوب، زمان مناسب براي اولين برداشت آخر خرداد تا 25 تير، دومين مرحله 10 مرداد تا 15 مهر، سومين و آخرين مرحله برداشت تا 15 آذر مي‌باشد و برگها را صبح زود جمع‌آوري مي‌نمايند (3).

قسمت مورد استفاده: برگ و سرشاخه‌هاي گلدار (4).

كاربرد درماني: در بيماريهاي گوارشي و نفخ كاربرد دارد (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: ضد اسپاسم، خنك كننده و محرك، داراي اثرات ضدميكروبي، حشره‌كش، سركوب كننده سيستم عصبي در حيوانات (5).

احتياط مصرف: عوارض جانبي در مصرف منطقي آن وجود ندارد، مصرف بيش از حد مي‌تواند حساسيت‌زا باشد و به دليل تحريك غشاء مخاطي در اطفال با احتياط مصرف شود (5، 6).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: اسانس (كاروون، ليمونن)، فلاونوئيد، اسيدهاي فنليك، تري ترپن (4، 7).

نحوه و ميزان مصرف: 1- روغن: بصورت 4-2 قطره بر روي يك حبه قند، ميل شود (8).

2- دم كرده: يك قاشق مرباخوري از گياه در يك فنجان آب بمدت 30 دقيقه خيس شود. يك قاشق مرباخوري در هر وعده مصرف شود (8).

3- تنتور: 50-10 قطره بر حسب سن و موقعيت ميل شود (8).

مصرف غذايي: بعنوان سبزي و ادويه استفاده مي‌شود (3).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي پرسيكا، كارمينت، منتول مايع (9).

 

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Multi – ingredient: Fr.: Mediflor Tisane Digestive No 3; Switz.: Tisane antirhumatismale (10).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 9). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 1065

3- اميد بيگي، رضا. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. جلد دوم، طراحان نشر، 1376: 181

4- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 112

5- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 758

6- Penelope ody: The herbs society's Complete Medicinal Herbal. 1995: 79

7- Jean Bruneton. Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants. 1995: 435

8- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 271

9- اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. اطلاعات و كاربرد داروهاي گياهي رسمي ايران. شركت داروگستر رازي، 1380: 156-150

10- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1666

معرفی گیاه مورد

مورد (1، 2)

Myrtus communis L.

Family: Myrtaceae

Synonyms: Myrtus acuta Mill., Myrtus acutifolia (L.) Sennen & Teodoro

English name: True myrtle, Myrtle, Myrtle tree, Common myrtle

 

ريخت شناسي گياه: درختچه‌اي، هميشه سبز، معطر با ساقه‌هاي بسيار متعدد، منشعب، شاخه‌ها داراي برگهاي نزديك بهم و متراكم با پوشش خاكستري رنگ. برگها متقابل، تقريباً بدون دمبرگ، تخم مرغي و سرنيزه‌اي، نوك تيز كامل، چرمي، پايا، بدون كرك و براق، پوشيده از نقاط شفاف، با رگبرگهاي نا مشخص. گلها سفيد رنگ، معطر، منفرد، تقريباً بزرگ، داراي دمگل و پرچمهاي متعدد. ميوه سته، تقريباً گوشتي، تخم مرغي، به رنگ آبي تيره و متمايل به سياه، داراي تاجي از كاسبرگهاي باقي مانده بر آن و دانه‌هاي متعدد (2).

محل رويش: در بين هرزويل و منجيل، لاب سفيد در بختياري، دره رودخانه خراسان، شهبازان، شهشوم، سراب، گيلانغرب، كرمان، نودان، كازرون، مهارلو در شيراز، ني ريز بطرف شيراز، فسا، ممسني، نزديك حاجي آباد و بندرعباس پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: برگها در بهار جمع‌آوري مي‌شود (3).

قسمت مورد استفاده: برگ، ميوه، گل (4).

كاربرد درماني: اسانس گياه در عفونت‌هاي حاد و مزمن دستگاه تنفس مانند برونشيت، سرفه‌هاي خشك، سل ريوي، عفونت‌هاي ادراري، اسهال، هموروئيد و كرم‌هاي گوارشي و برگ گياه بصورت خوراكي در اسهال، هموروئيد، پروستاتيت، برونشيت، سينوزيت، سل، سرماخوردگي مصرف مي‌شود (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: اسانس: ضد باكتري، ضد قارچ و ضدعفوني كننده (5).

برگ: ضد ميكروب، برطرف كننده ادم، پايين آورنده قند خون، تاثير بر سيستم عصبي مركزي و افزايش دوره خواب، بهبود سرماخوردگي، عصاره آبي برگها آنتي بيوتيك موثري بر پسودومونا آئروژينوزا و ساير باكتريهاي سوختگي (5).

احتياط مصرف: در موارد نادر موجب تهوع، استفراغ و اسهال شده است. فرآورده‌هاي حاوي اسانس نبايد در نواحي صورت نوزادان و كودكان مصرف شوند، زيرا باعث اسپاسم گلوت و برونش، حمله شبه آسم و حتي نارسايي تنفسي خواهد شد (5).

منع مصرف: مصرف خوراكي آن در حضور بيماري التهابي گوارشي يا صفراوي يا بيماري شديد كبدي ممنوع است (5).

تركيبات شيميايي: اسانس، تانن، فلاونوئيد، ويتامين ث (6).

نحوه و ميزان مصرف: 5 گرم پودر برگ به صورت دم كرده قبل از غذا مصرف شود (6).

مصرف غذايي: ميوه آن تحت عنوان Mursins در خاورميانه بعنوان چاشني بكار مي‌رود (7).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي بخور اكاليپتوس، ميرتكس، ميرتوپلكس (8).

نام تجاري داروي ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 15). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 1819

3- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 236

4- يزداني، داراب. شهنازي، سحر. سيفي، حامد. كاشت، داشت و برداشت گياهان دارويي. جهاددانشگاهي واحد شهيد بهشتي، 1383: 115

5- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 585

6- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 47-753

7- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 316

8- اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. اطلاعات و كاربرد داروهاي گياهي رسمي ايران. شركت داروگستر رازي، 1380: 41-56

معرفی گیاه سنبل‌الطيب، والرین هندي

سنبل‌الطيب، والرین هندي (1)
 

Nardostachys jatamansi (D.Don) DC.

Family: Caprifoliaceae (Rec), Valerianaceae (Per)

Synonyms: Valeriana jatamansi D.Don, Nardostachys grandiflora DC.,

English name: Spikenard, Indian valerian

 

ريخت شناسي گياه: گياهي چند ساله، ارتفاع 30-25 متر. ريشه دراز. ساقه معطر. برگها اغلب بيضي كشيده. گلها به رنگ صورتي و ارغواني (2).

محل رويش: اين جنس داراي دو گونه كه بومي چين و هندوستان است و بصورت گياه وارداتي به كشور وارد مي‌شود (1).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: هنگام آفتاب نيمروز جمع‌آوري مي‌گردد (2).

قسمت مورد استفاده: ريشه، روغن (2).

كاربرد درماني: درمان بي‌خوابي، سردرد، يرقان، بيماري‌هاي كبدي، بيماري‌هاي كليوي، سردردهاي عصبي، هيجان، علايم يائسگي، نفخ، صرع و دردهاي روده‌اي (3).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: در مطالعات حيواني، اثر محافظتي بر كبد داشته، مانع از پراكسيداسيون ليپيدها در سلولهاي كبدي شده است. سبب افزايش نوراپي نفرين، دوپامين، سروتونين، 5- هيدروايندول استيك اسيد، GABA، در موش‌هاي صحرايي ويستار شده است (3).

احتياط مصرف: عوارض جانبي خاصي در تجويز بجاي آن مشاهده نشده است (3).

منع مصرف: مصرف آن در بارداري ممنوع است (3).

تركيبات شيميايي: اسانس (4).

نحوه و ميزان مصرف: پودر: 3/1-6/0 گرم در روز تك دوز 5 گرم از پودر 3 بار در روز همراه يك فنجان آب، شربت 1:10 يك فنجان در روز (3).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 164

3- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005:  471

4- Jean Bruneton. Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants. 1995: 485

معرفی گیاه علف چشمه

علف چشمه (1)

آب تره، ترتيزك آبي، بولاغ اوتي

Nasturtium officinale R. Br.

Family: Brassicaceae

Synonyms: Arabis nasturtium Clairv., Cardamine aquatica (Garsault) Nieuwl.

English name: Water cress, Common water - cress

 

ريخت شناسي گياه: گياه پايا، آبزي، بدون كرك، ارتفاع 80-20 سانتيمتر. ساقه‌ها متعدد، دو پايه، افتاده، خيزان، در محل بندها ضخيم، پاييني‌ها ريشه‌زا و در بالا منشعب. برگها دمبرگدار، منقسم ته شانه‌اي. گلها متوسط سفيد رنگ يا كمي متمايل به صورتي (2).

محل رويش: در تهران و اطراف كرج، كناره جويبارهاي امين آباد شهرري، كندوان، توچال، گرگان، دره هراز، لاهيجان، ارتفاعات سبلان، سنندج، دورود، شيراز، نزديك بوشهر و سيستان پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: موقع برداشت محصول، زماني است كه گياه داراي گل باشد (زيرا در اين موقع گياه داراي حداكثر اسانس است). برخي افراد معتقدند كه اين گياه، قبل از مرحله گل‌دهي نبايد چيده شود (3).

قسمت مورد استفاده: ريشه و قسمتهاي هوايي تازه (4).

كاربرد درماني: اين گياه در درمان سرفه، برونشيت و بعنوان محرك اشتها و هضم كننده غذا، تصفيه كننده خون، و بصورت موضعي در آرتروز و آرتريت‌ها مصرف مي‌شود (5، 6).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: آنتي بيوتيك، آنتي تومور، ديورتيك، محرك اشتها و هضم غذا (6).

احتياط مصرف: مقادير زياد آن موجب بروز علايم گوارشي نامطلوب مي‌شود (6).

منع مصرف: زخم معده يا روده و بيماري التهابي كليه، كودكان زير 4 سال، بارداري (6).

تركيبات شيميايي: فلاونوئيد، گليكوزيد (7).

نحوه و ميزان مصرف: اين گياه بايد بصورت تازه مصرف شود (4).

1- دم كرده: يك قاشق مرباخوري سرشاخه‌هاي گلدار جوان گياه در نصف فنجان آب، سه بار در روز ميل شود. به منظور استفاده بهتر از ويتامين‌ها از خيس كردن طولاني يا جوشاندن آن بايد پرهيز شود (4).

2- آب تازه: 1 قاشق مرباخوري در شير يا آب سه بار در روز ميل شود كه براحتي توسط آبميوه‌گيريهاي الكتريكي بدست مي‌آيد (4).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 8). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 958

3- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 192

4- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 379

5- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 237

6- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 866

7- Jean Bruneton. Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants. 1995: 179

معرفی گیاه مریم گلی باغی

 

ريخت شناسي گياه: گياهي علفي پايا به ارتفاع 80 سانتيمتر با ساقه چهار گوش بوده كه برگهاي آن كركدار به رنگ سبز متمايل به خاكستري يا بنفش مي‌باشد (2).

محل رويش: بومي سواحل مديترانه‌اي اروپاست و بصورت كاشته شده در ايران موجود است (1، 3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: برگها را كمي قبل از گل دهي در طول ماههاي ارديبهشت، خرداد و سرشاخه‌هاي گلدار را در آغاز گل‌دهي برداشت مي‌نمايند (4).

قسمت مورد استفاده: برگها و سرشاخه‌هاي گلدار (5).

كاربرد درماني: در طب سنتي اين گياه بادشكن، ضدگرفتگي عضلاني، ضدعفوني كننده، قابض و ضدتعرق مي‌باشد. بصورت خوراكي جهت درمان سوءهاضمه، التهاب حنجره و زبان كوچك، لثه، معده، دهان و بعنوان غرغره و دهانشويه استفاده مي‌شود. دم كرده آن بصورت موضعي براي تقويت و رشد مو بكار مي‌رود (6). اثر درماني روي بيماران مبتلا به آلزايمر دارد (7).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: تركيبات پينن گياه فعاليت ضدگرفتگي عضلاني و بواسطه وجود ماده Thujone درگياه، اثر ضدميكروبي دارد (8).

احتياط مصرف: چاي آن سبب التهاب لب و معده مي‌شود (9).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: اسانس (Thujone)، تانن، اسيدهاي فنليك (8).

نحوه و ميزان مصرف: 2-1 گرم از برگ مريم گلي بصورت دم كرده يك بار در روز (10).

مصرف غذايي: بعنوان طعم دهنده غذايي بكار مي‌رود (8).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Ger.: Salus salbei – tropfen, Salvysat (11)

معرفی سياهدانه

سياهدانه (1)

شونيز

Nigella sativa L.

Family: Ranunculaceae

  1. : Nigella cretica Mill.

English name: Garden fennel–flower, Black cumin, Nutmeg flower, Roman coriander

 

 

ريخت شناسي گياه: يكساله يا دو ساله، ارتفاع يك متر. ساقه عمودي و مستقيم. برگها بزرگ تخم مرغي شكل، گلها سفيد و صورتي (1، 2).

محل رويش: بيشتر در اراك (بطور خودرو)، اصفهان و نواحي مختلف ايران پرورش مي‌يابد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: در مهر ماه جمع‌آوري مي‌گردد (3).

قسمت مورد استفاده: بذر (2).

كاربرد درماني: مدر و محرك غدد شيري، منبسط كننده عضلات صاف، ضدعفوني كننده، بادشكن، و ضدانگل است و در تسكين درد معده، سردرد و دندان درد كاربرد دارد. همچنين در درمان كرمهاي روده‌اي بخصوص در اطفال مصرف مي‌شود (2).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: روغن دانه داراي تركيب نيگلون (Nigellone) با خواص آنتي هيستامين است كه موجب تسكين آسم و سرفه مي‌شود. خواص ضدسرطاني از روغن گياه نيز گزارش شده است (4).

احتياط مصرف: دانه‌ها سمي هستند (5).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: دانه گياه حاوي 40-30% روغن و 5/1-5/0% اسانس است. تركيبات مختلف ديگر مانند قندها، صمغ، مواد آلبومينوييدي،‌ ساپونين و آلكالوئيدها نيز از سياه دانه گزارش شده است (2، 6).

نحوه و ميزان مصرف: دم كرده: يك قاشق مرباخوري از دانه،‌ سه بار در روز ميل شود (2).

مصرف غذايي: به عنوان ادويه در صنايع غذايي و مصارف خانگي مورد مصرف قرار مي‌گيرد (7).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

 

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 237

3- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 305

4- http://en. Wikipedia . org/Wiki/Nigella_Sativa

5- زمان، ساعد. گياهان دارويي روشهاي كشت، برداشت و شرح مصور رنگي 256 گياه (ترجمه). انتشارات ققنوس 1376: 237

6- آئينه چي، يعقوب. مفردات پزشكي و گياهان دارويي ايران. موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1365: 1066

7- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 475-466

معرفی ریحان

ريحان (1)

تخم شربتي

Ocimum basilicum L.

Family: Lamiaceae

Synonyms: Ocimum album L., Ocimum anisatum Benth.

English name: Sweet basil, Hoary basil, Basil

 

ريخت شناسي گياه: گياه ايستاده، علفي، ارتفاع 50-30 سانتيمتر، ساقه ايستاده يا خيزان، منشعب با شاخه‌هاي متقابل و پانيكولي، برگها تخم مرغي يا تخم مرغي دراز، در قاعده و در انتها مختصراً باريك يا در انتها تيز، كامل يا داراي دندانه‌هاي كوتاه و مختصر، گلها به رنگ صورتي متمايل به سفيد، مجتمع بصورت چرخه‌هاي كمي فاصله دار يا بصورت خوشه‌هايي يا چرخه هاي نزديك به هم و فشرده، كوتاه و تقريباً ديهيمي شكل (2).

محل رويش: در بيشتر نقاط ايران كاشته مي‌شود. در تبريز، اروميه، مازندران، خراسان، همدان، خرم آباد، حوالي تهران، شهرري و كرج پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: زمان جمع‌آوري سرشاخه‌هاي گياه از خرداد تا مرداد ماه است (3).

قسمت مورد استفاده: سرشاخه‌هاي گلدار و برگ (4).

كاربرد درماني: ضدگرفتگي عضلاني، اشتها آور، بادشكن و افزايش دهنده شير است. در درمان كرامپ شكمي، التهاب مخاط، التهاب روده باريك، سياه سرفه و سردرد نيز به كار مي‌رود (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: ضد ميكروب (6).

احتياط مصرف: گياه: عارضه عمده جانبي در مصرف بجاي آن مشاهده نشده است. ولي اسانس آن بصورت خوراكي مصرف نشود (4).

منع مصرف: بارداري، شيردهي – اسانس آن با توجه به احتمال سرطانزايي نبايد به صورت خوراكي تجويز شود (6).

تركيبات شيميايي: اسانس، موسيلاژ، ويتامين، آمينواسيد، فيتواسترول، مواد معدني (7، 8)، تانن‌ها، فلاونوئيدها، كافئيك اسيد، ساپونينها، پروتئين، چربي، كربوهيدارت، فيبر (9).

نحوه و ميزان مصرف: دم كرده: يك قاشق مرباخوري از گياه خشك را در نصف فنجان آب خيس و 5/1-1 فنجان در روز ميل كنيد. اگر براي درمان سرفه مصرف شود مي‌توان آن را با عسل شيرين كرد (5).

مصرف غذايي: به عنوان سبزي و ادويه مورد مصرف دارد. از اسانس ريحان در صنايع كنسروسازي استفاده مي‌نمايند (9).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 10). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 1215

3- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 262

4- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 207

5- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 104

6- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 65

7- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 238

8- James A. Duke. CRC Handbook of Medicinal Herbs 1989: 333

9- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 355-349

معرفی زیتون

زيتون (1)

زيتون خوراكي

Olea europaea L.

Family: Oleaceae

Synonyms: Olea alba Lam. ex Steud., Olea amygdalina Gouan

English name: Common olive, European olive tree, Olive tree

 

ريخت شناسي گياه: درختاني هميشه سبز، ارتفاع 10 متر، برگها سرنيزه‌اي، تخم مرغي يا پهن دراز، داراي دمبرگ كوتاه، در سطح رويي سبز خاكستري يا تيره، در سطح پشتي سفيد و نقره فام، گلها سفيد يا سفيد فام، نر ماده، چهار پر، مجتمع در خوشه‌هاي محوري و واقع در كنار برگها و با گلبرگهاي تقريباً آزاد، ميوه شفت و بيضي، ابتدا سبز رنگ و هنگام رسيدن متمايل به سياه داراي هسته استخواني نسبتاً درشت با ميان بر گوشتي و سرشار از مايه روغني (2، 3).

محل رويش: در منجيل و رودبار، حسن آباد،‌ گرگان، شاه پسند، كازرون، بين شيراز و بوشهر، كرمان، بم، بيشه و سفيددشت لرستان مي‌رويد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: ميوه‌ها در پاييز و زمستان جمع‌آوري مي‌شوند (4).

قسمت مورد استفاده: برگ، پوست تنه و ميوه (5).

كاربرد درماني: در طب سنتي برگ زيتون در ‌ارتريوسكلروز،‌روماتيسم، نقرس،‌ديابت شيرين،‌تب تجويز مي‌شود. روغن زيتون در طب سنتي بشكل خوراكي براي كلانژيت، التهاب كيسه صفرا، نفخ، يبوست، يرقان،‌ زخم‌هاي گوارشي و سنگ كليه بكار مي‌رود. همچنين بصورت موضعي براي پسوريازيس، اكزما، آفتاب سوختگي،‌ سوختگي‌هاي خفيف، خشكي پوست و روماتيسم كاربرد دارد (5، 6).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: روغن زيتون داراي تأثير آنتي اسكلروتيك، كاهش گلوكز سرم، محرك ترشح صفرا و برگ آن اثر تقويت سيستم ايمني، ضدميكروب،‌ آنتي اكسيدان، پايين آورنده قند خون، شل كننده عضلات صاف، ضدهيپرتانسيون (6).

احتياط مصرف: مصرف داخل چشمي برگ زيتون سبب تحريك سطح قرنيه مي‌شود (6).

منع مصرف: سنگ كيسه صفرا (6).

تركيبات شيميايي: سكوايريدوئيد (اولئوروپين)، فلاونوئيد، تري ترپن، چالكونها (7، 8).

نحوه و ميزان مصرف:

1- دم كرده: يك قاشق مرباخوري خيس كرده برگ را بمدت 10 دقيقه در يك فنجان آب دم مي‌كنيم (5).

2- روغن: بعنوان ملين 2-1 اونس (60-30 ميلي‌ليتر) ميل شود. بعنوان محرك صفرا يك تا دو قاشق مرباخوري در يك دوز ميل شود (5).

مصرف غذايي: ميوه و روغن آن مصرف خوراكي دارد (9).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي آنتي ديابتيك، اولئاكرات (10).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Multi – ingredient: Fr.: Clinoleic; Ger.: Baran – mild N; Befelka – Oel; Clinoleic; Dr. Hotz. Vollbad

UK. : Clinoleic; Exzem Oil; Snor – Away; Snorenz (11).

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 239

3- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 8). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 961

4- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 319

5- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 290

6- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 604

7- Jean Bruneton. Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants. 1995: 489

8- Fetrow CW, Avila Juan R. Professional's Handbook of Complementary & Alternative Medicines. Springhouse: Springhouse. 2001: 563

9- زرگري، علي. گياهان دارويي. (جلد 3). موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 321

10- - اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. اطلاعات و كاربرد داروهاي گياهي رسمي ايران. شركت داروگستر رازي، 1380: 28 و 36

11- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1643