معرفی گیاه باريجه

قاسنی

Ferula gummosa Boiss.

Family: Apiaceae

Synonyms: Ferula afghanistanica M.Hiroe

English name: Galbanum plant

 


ريخت شناسي گياه: گياهي پايا، ارتفاع 3-8/0 متر. ساقه ضخيم، استوانه‌اي، بدون برگ و برهنه، در بالا داراي انشعابات فراهم چرخه‌اي،‌ غالباً بسيار بلند. برگها بشدت بريده و كركينه پوش، با 4 بار تقسيمات شانه‌اي عميق. گل زرد با گلبرگهاي بدون كرك. فاقد گريبان، ميوه پهن دراز يا بيضي و سطح پشتي شامل مجراي ترشحي متورم ولي سطح الصاق فاقد آن (2).

محل رويش: در نواحي و مناطق اطراف دماوند، بين تهران و فيروزكوه، دره لار، سمنان، كپه داغ بين قوچان و لطف آباد، گردنه الله اكبر پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: گم بعد از سفت شدن جمع‌آوري مي‌شود (3).

قسمت مورد استفاده: اولئوگم رزين (3).

كاربرد درماني: تسهيل كننده هضم، ضدگرفتگي عضلاني، بادشكن و خلط آور مي‌باشد (3). در محيط خارج بدن نيز اثر ضد ميكروبي آن ثابت شده است. در درمان بيماري‌هاي گوارشي و نفخ بكار مي‌رود. بشكل موضعي نيز در درمان زخم‌ها كاربرد دارد (4).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: مونوترپن ها و سزکوئی ترپن های موجود در باریجه با اعمال اثرات مهاری بر روی آنزیم های متابولیسم کننده ی اسید آراشیدونیک و نیز آنزیم سنتزکننده ی نیتریک اکساید اثر خود را اعمال می کنند.با توجه به تحقیقات انجام شده در مورد اثر ترپن ها بر مهار سنتز پروستاگلاندین ها و مهار التهاب و نیز با توجه به اثبات وجود ترپن ها و سزکوئی ترپن ها در گیاهان جنس Ferula به نظر می رسد شیرابه ی باریجه با دو مکانیسم احتمالی،درد را در فاز مزمن تست فرمالین کاهش می دهد.و مکانیسم دیگر از طریق اثر مهاری بر فاز حاد (مشابه اوپیوئیدها) می باشد (5،6).نتایج تحقیقات نشان داده است که میوه ی باریجه دارای فعالیت ضدمیکروبی بر روی باکتری های گرم مثبت و گرم منفی و دارای فعالیت ضد قارچی می باشد.که این اثرات مربوط به ترکیبات آلفاپینن و بتاپینن می باشد.همچنین آلفاپینن دارای خواص اسپاسمولیتیک و قرمز کنندگی پوست بوده و بتاپینن دارای اثرات ضدالتهابی و ضد ترشحی بوده و دارای خواص آنتی بیوتیک بر روی باکتری های اشرشیاکلی و استافیلوکوکوس می باشد (7).

ترکیبات ضد سرطانی مؤثری از گیاه باریجه جداسازی شده که از آن جمله می توان به کومارین ها،فنول ها و فلاونوئیدها اشاره کرد.تحقیقات نشان داده است که فعالیت همولیتیک باریجه به علت وجود فنول ها و فلاونوئیدهای موجود در این گیاه می باشد (8).مطالعات صورت گرفته بر روی گیاه باریجه،اهمیت فعالیت بیولوژیکی ترکیبات ترپنی آن را نشان می دهد که به نظر می رسد پتانسیل بالایی در اتصال به رادیکال های آزاد اکسیژن و ترکیبات هیدروکربنی دارد (9).تحقیقات نشان می دهد که تجویز اسانس باریجه نه تنها در جنین موش صحرایی تراتوژن نبوده،بلکه ناهنجاری شکاف کام ناشی از کافئین را نیز کاهش می دهد (10).همچنین اسانس باریجه ناهنجاری های بافت جفت ناشی از سیکلوفسفامید را کاهش می دهد که احتمالا باریجه با اثرات آنتی اکسیدانی خود می تواند از جفت در برابر آسیب های هیستومورفولوژیکی ناشی از سیکلوفسفامید تا حدودی محافظت کند (11).اخیرا در یک مطالعه تأثیر عصاره ی استونی بذر این گیاه در کاهش تشنج های دوره ای در موش های آزمایشگاهی اثبات شده است (12).در مطالعه ی دیگری تأثیر فرکشن کلروفرمی این گیاه بر کاهش وابستگی به مورفین از طریق اتصال به گیرنده های مورفین در رت های صحرایی گزارش شد (13).الگوی تأثیر عصاره ی گیاه باریجه بر روند تکثیر و تمایز سلول های بنیادی مغز استخوان انسانی را می توان به وجود فیتواستروژن های مختلف در این عصاره ی گیاه نسبت داد (14).مطالعاتی که اخیرا بر فایتواستروژن های استخراج شده از باریجه و سایر گونه های این جنس انجام شده است،منجر به استخراج ترکیباتی با خاصیت استروژنی قوی شدند (15).در مطالعه ای تأثیر مثبت مونوترپنوئید استخراج شده از ریشه ی گیاهان Ferula بر تراکم توده ی استخوانی در رت های اووارکتومی شده،اثبات شده است (16).در یک پژوهش دیگر بر روی تأثیر خواص استروژنی ترپنوئید استرهای استخراج شده از جنس Ferula بر روی رحم موش ها انجام دادند،با توجه به نتایج،بیشترین تأثیر استروژنی مربوط به مونوترپن های فروتنین،تفریدین و سزکوئی ترپن های شیمگین و شیمگانیدین بود (17).

احتياط مصرف: باعث درماتيت تماسي، قرمزي و التهاب پوستي در افراد حساس مي‌شود (18).

منع مصرف: كاربرد منطقي و بجاي آن عوارض جانبي و خطرات سلامتي به همراه ندارد (4).

تركيبات شيميايي: اسانس، رزين، صمغ، كومارين (19).

نحوه و ميزان مصرف: 3/0 تا 1 گرم در روز ميل شود (19).

مصرف غذايي: به عنوان طعم دهنده در محصولات غذايي مانند نوشابه‌هاي غيرالكلي و فرآورده‌هاي گوشتي مورد مصرف قرار مي‌گيرد (19).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

 

منابع:

1-مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 7). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 800

3- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 209

4- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 341

5- Lee SK, Hong CH, Huh SK, Kim SS, Oh OJ, Min HY, et al.(2002). Suppressive effect of natural sesquiterpenoids on inducible cyclooxygenase(COX-2) and nitric oxide synthase (iNOS) activity in mouse macrophage cells. J Environ Pathol Toxical Oncol, 21(2): 141-8.

6-Coderre TJ, Vaccarino AL, Melzack R.(1990).Central nervous system plasticity in the tonic pain response to subcutaneous formalin injection. Brain Res; 535: 155-8.

7-Dhar, P., Chan, P., Cohen, D.T., Khawam, F., Gibbons, S., Snyder-Leiby, T., Dickstein, E., Rai, P.K., and Watal, G. (2014). Synthesis, antimicrobial evaluation, and structure-activity relationship of α-pinene derivatives, Journal of Agricultural Food Chemistry. 62(16):3548-3552.

8-Mosmann, T. (1983), Rapid colorimetric assay for cellular growth and survival: application to proliferation and cytotoxicity assay. Journal of Immunology Methods, 65: 55-63.

9-Slott VL, Hales BF.(1987). Enhancement of the embryotoxicity of acrolein, but not phosphoramide mustard, by glutathione depletion in rat embryos in vitro. Biochem pharmacol. 36(12): 2019-2005.

10-Rashidi F, Khaksary-Mahabady M, Ranjbar R, Najafzadeh-Varzi H.(2014). The Effects of essential oil of galbanum on caffeine induced-cleft palate in rat embryos. Zahedan J Res Med Sci. 16(2):37-41.

11-Mohammadi T,Khaksary Mahabadi M,Najaf-Zadevarzi H,Rezai Z,(2016).Protective effect of Concurrent Administration of Mesna and Galbanum Oil on Histological Structure of Rat Placenta against Cyclophosphamide Toxicity, Journal of Ardabil University of Medical Sciences Vol. 16, No. 2, Pages 211-222.

12-Sayyah M, Mandgary A and Kamalinejad M.(2002).Evaluation of the anticonvulsant activity of the seed acetone extract of Ferula gummosa Boiss. against seizures induced by pentylenetetrazole and electroconvulsive shock in mice. J. Ethnopharmacol. 82: 105 – 9

13-Ramezani M, Hosseinzadeh H and Mojtahedi K.(2001). Effects of Ferula gummosa Boiss. fractions on morphine dependence in mice. J. Ethnopharmacol. 77: 71 – 5.

14-Adams M, Gmünder F and Hamburger M.(2007).Plants traditionally used in age related brain disorders - A survey of ethnobotanical literature. J. Ethnopharmacol. 113: 363 – 81.

15-Rasulev BF, Saidkhodzhaev AI, Nazrullaev SS, Akhmedkhodzhaeva KS, Khushbaktova ZA and Leszczynski J.(2007). Molecular modelling and QSAR analysis of the estrogenic activity of terpenoids isolated from Ferula plants. SAR and QSAR in Env Res. 18: 663 – 73.

16-Palumbo C, Ferretti M, Bertoni L, Cavani F, Resca E, Casolari B, et al.(2009). Influence of ferutinin on bone metabolism in ovariectomized rats. I: role in preventing osteoporosis. J. Bone Miner Metab. 27: 538 – 45.

17-Nazrullaev S, Saidkhodzhaev A,Akhmedkhodzhaeva K, Syrov V, Rasulev B and Khushbaktova Z. (2008).Estrogen activity of terpenoids from plants of the genus, Chem. Natural Products; 44: 572 – 7.

18- Jean Bruneton. Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants. 1995: 469

19- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 132

 

معرفی گیاه رازيانه

 

 

رازيانه (1)
 

Foeniculum vulgare mill.

Family: Apiaceae

Synonyms: Anethum foeniculum L., Foeniculum officinale All.

English name: Common fennel, Fennel

ريخت شناسي گياه: گياه علفي، معطر، چند ساله ارتفاع 5/1 متر. داراي برگهاي سبز تيره پرزدار، با پهنك منقسم به قطعات نازك و نخي شكل. گلها زرد رنگ، مجتمع به صورت چتر مركب با دانه‌هاي شيار دار و تخم مرغي شكل (2، 3).

محل رويش: در ارتفاعات 200 متري حاجي لنگ گرگان، پنجاب در دره هراز، تبريز، كوه شاهو كردستان، ده بكري كرمان، 8 كيلومتري شمال غربي علي آباد خراسان، شمال منجيل و همچنين در ارتفاعات 750-700 متري البرز پراكندگي دارد (4، 5).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: در سال اول رويش گلها اواسط تير تشكيل مي‌شوند. ميوه‌هاي قسمت مركزي و جترها در اواخر شهريور رسيده و آماده برداشت مي‌شوند (6).

قسمت مورد استفاده: ريشه و ميوه (7).

كاربرد درماني: مدر، ضد ميكروب، ضد التهاب، بادشكن و اشتها آور (8) و افزايش دهنده حركات دستگاه گوارش، در دوزهاي بالا اثرات ضداسپاسم، افزايش دهنده فعاليت اپي‌تليوم مجاري تنفسي است (9). بعنوان بادشكن اطفال و خلط آور نيز مصرف مي‌شود (8). سرفه، برونشيت، اختلالات گوارشي مانند اسپاسم‌هاي خفيف، احساس پري، نفخ، بهبود علايم دستگاه تنفسي فوقاني (9).ریشه رازیانه دارای اثر مدر قوی است و بذرهای آن محرک تولید هورمون های زنانه است.این گیاه دارای اثرات ضد التهاب، ضد اسپاسم، خلط آور و ضد درد می باشد و با اثر ضد زخم و آنتی اکسیدان در درمان ضایعات گوارشی و پوکی استخوان مؤثر می باشد.رازیانه همچنین در درمان ناراحتی های عصبی، علائم سندرم پیش از قاعدگی و کاهش دیسمنوره مؤثر است.این گیاه حاوی اثرات آنتی اکسیدانی بالایی می باشد

در طب سنتي به عنوان ضدكرم و نرم كننده پوست و براي درمان بيماري‌هاي چشمي مثل التهاب ملتحمه چشم به كار مي‌رود (9).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: رازیانه گیاهی دارای خصوصیات استروژنی می باشد. و تحقیقات ثابت کرده است که استروژن ها و فیتواستروژن ها دارای خاصیت ضد اضطرابی می باشند، و رازیانه گیاهی حاوی فیتواستروژن می باشد. تحقیقات ثابت کرده است که عصاره آبی میوه رازیانه سبب کاهش درد حاد و مزمن می شود، مکانیسم احتمالی تأثیر رازیانه ممکن است به علت شباهت ساختاری آنتول موجود در رازیانه با دوپامین باشد که به گیرنده های دوپامین متصل شده و باعث کاهش درد می شود اثر كاهنده فشار خون عصاره آبي گياه در موش صحرايي از طريق گيرنده‌هاي آدرنرژيك، موسكاريني، گانگليوني يا سروتونيني نبوده ولي آنتاگونيست‌هاي هيستامين اثر كاهنده فشار خون گياه را مهار نموده‌اند (10).

احتياط مصرف: مصرف بیش از حد بذرهای رازیانه سمی است و اسانس آن نباید به مصرف داخلی برسد. استفاده بیش از حد از اسانس رازیانه سبب التهاب ریه ها، اختلالات تنفسی و تشنج می شود. بيماران ديابتي نياز به كنترل مداوم قند خون خواهند داشت (9).

منع مصرف: در دوران خردسالي و بارداري توصيه نمي‌شود (9).

تركيبات شيميايي: اسانس (آنتول، فنشون، استراگول)، فلاونوئيد، كومارين، استرول، مواد معدني، ويتامين، پروتئين، كولين، ساكاريد (پكتين) (2، 11، 12).

نحوه و ميزان مصرف:

1- براي ناراحتيهاي گوارشي: 6/0-1/0 ميلي‌ليتر روغن به صورت خوراكي يا 7-5 گرم ميوه در روز ميل شود (13).

2- چاي: 3-2 گرم دانه در 225 ميلي‌ليتر آب دم كرده شود (13).

3- تنتور: 4-2 ميلي‌ليتر به صورت خوراكي سه بار در روز ميل شود (13).

مصرف غذايي: اسانس گياه در صنايع غذايي مصرف مي‌شود (14).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي آنتي ميگرن، آوي پكت، بخور اكاليپتوس، ‌توسيوين، ‌تيميان، جزال تونيك، رازين، رگليس معطر،‌ سنالين 5/7، سنكل، شيرافزا، كارامين، كاراوي ميكسچر، كارميناتيف، گريپ واتر، منتازين (15).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Ger.: roha-Fenchel-Tee (16).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 283

3- زرگري، علي. گياهان دارويي.(جلد 2) موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 554

4- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 255

5- زرگري، علي. گياهان دارويي.(جلد 2) موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 562

6- اميد بيگي، رضا. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. جلد دوم، طراحان نشر، 1376: 72

7- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 135

8 - Member of the scientific committee. The British Herbal Medicine. 1996: 93

9- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 316

10- J Ethnopharmacol 1988 Dec; 24 (2-3): 213-8

11- James A. Duke. CRC Handbook of Medicinal Herbs 1989: 198-9

12-  Jean Bruneton. Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants. 1995: 445-6

13- Fetrow CW, Avila Juan R. Professional's Handbook of Complementary & Alternative Medicines. Springhouse: Springhouse. 2001: 295

14- اميد بيگي، رضا. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. جلد دوم، طراحان نشر، 1376: 70

15- اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. اطلاعات و كاربرد داروهاي گياهي رسمي ايران. شركت داروگستر رازي، 1380: 148

16- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1610



|

معرفی گیاه سیاه توسه

سیاه توسه (1)

Frangula alnus Mill.

Family: Rhamnaceae

Synonyms: Rhamnus frangula L., Rhamnus sanguino Ortega, Frangula frangula H.Karst.

English name: alder bucktorn, black alder, glossy bucktorn

 

 

ريخت شناسي گياه: درختچه‌هاي ايستاده يا خوابيده، پوشيده از كركهاي خشن و زبر، بدون تيغ، برگها خزان ريز و متناوب، ساقه متعدد، ايستاده يا خوابيده با شاخه‌هاي طويل داراي پوست خاكستري رنگ، برگها بيضي – تخم مرغي، يا واژ تخم مرغي، گاهي تقريباً مدور، نوكدار، در قاعده قلبي شكل، گل زرد مايل به سبز رنگ بسيار كوچك در مجتمع‌هاي 9-3 تايي (2).

محل رويش: در ارتفاعات نزديك اورميه، ارتفاعات شاهو، اراك، اصفهان، ارتفاعات سفيد خاني، راسوند، اشترانكوه، ارتفاعات الوند، دورود، زرد كوه، كوه دينار، تل خسروي پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: پوست درختان 4-3 ساله در اواخر بهار و اوايل تابستان جمع آوري مي‌گردند (3).

قسمت مورد استفاده: پوست گياه (4).

كاربرد درماني: گياه مسهل ملايم است و براي يبوست بكار مي‌رود (4).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: گليكوزيدهاي آنتراكينوني سبب اثر مسهلي گياه مي‌باشد (4).

احتياط مصرف: درباره سميت گياه هيچ گزارش نشده است (4).

منع مصرف: در دوران بارداري و شيردهي مصرف گياه توصيه نمي‌شود (4).

تركيبات شيميايي: آنتراكينون، گليكوزيد، فلاونوئيد، تانن (4).

نحوه و ميزان مصرف:

1- پوست خشك شده: 5/2-5/0 گرم روزانه ميل شود.

- عصاره مائي: به نسبت 1:1 در الكل 25%، 5-2 ميلي‌ليتر، سه بار در روز ميل شود (4).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Ger.: Eupond-f; UK.: Inner fresh Tablets (5).

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 15). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 1841

3- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 259

4- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 123

5- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 1996: 122

معرفی گیاه شاه­تره

شاه­تره (1)

شاه­تره گل ريز

Fumaria parviflora Lam.

Family: Fumariaceae (Per), Papaveraceae (Rec)

Synonyms: Fumaria affinis Griff., Fumaria leucantha Viv.

English name: Fumitory, earth-smok

 

ريخت شناسي گياه: گياهي علفي يكساله در بن فاقد غده بوده. گلها به رنگ سفيد يا صورتي. ميوه شفت مانند، ناشكوفا. دانه‌ها فاقد پوشش اضافي (1، 2).

محل رويش: تقريباً در تمام نقاط ايران مي‌رويد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: معمولاً يك هفته بعد از شروع گلدهي در فصل بهار است (3).

قسمت مورد استفاده: ميوه و سرشاخه‌هاي گلدار (4).

كاربرد درماني: بيماري‌هاي كبدي و مجاري صفراوي، اسپاسم‌هاي كيسه صفرا و مجاري صفراوي و دستگاه گوارش در طب سنتي در درمان بيماري‌هاي پوستي، يبوست، سيستيت (التهاب مثانه)، اتروسكلروزيس، روماتيسم مفصلي، آرتريت، ديابت، عفونت‌ها و به عنوان تصفيه كننده خون بكار مي‌رود (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: عصاره اين گياه اثر محافظتي انتخابي در مقابل سميت كبدي ناشي از مصرف بعضي داروها دارد (6). اثر ضداسپاسم خفيف بر مجاري صفراوي و دستگاه گوارش دارد (5).

احتياط مصرف: دوزهاي بالاي گياه سمي مي‌باشد (7). مصرف صحيح آن عارضه‌اي به همراه ندارد (5).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: آلكالوئيدها، املاح پتاسيم، فوماريك اسيد، فلاونوئيدها (8).

نحوه و ميزان مصرف: 4-2 گرم به صورت دم كرده، روزي سه بار ميل شود (9).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌ تركيبي آنتوم (10).

 

 

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد دوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 100

3- امين غلامرضا، گياهان داروئي سنتي ايران. تهران: انتشارات معاونت پژوهشي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، 1370 (ج 1): 52

4- Member of the scientific committee. The British Herbal Medicine. 1996: 95

5- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 127

6- Gen Pharmacol 1996 Sep; 27 (6): 979-83

7- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 211

8- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 127

9- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 496-491

10- اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. اطلاعات و كاربرد داروهاي گياهي رسمي ايران. شركت داروگستر رازي، 1380: 26

معرفی گیاه بي­تي­راخ

بي­تي­راخ (1)

شیر پنیر

Galium aparine L.

Family: Rubiaceae

Synonyms: Aparine hispida Moench, Aparine vulgaris Hill, Galium parviflorum Maxim.

English name: Catch weed, Cleavers, Catch weed bedstraw

 

 

ريخت شناسي گياه: گياه پايا، پوشيده از كركهاي كوتاه، طول آن حدود يك متر. برگها به رنگ سبز متمايل به زرد و واژ تخم مرغي فقط داراي يك رگبرگ. گلها به رنگ زرد، كوچك، مجتمع در ديهيم‌هاي كناري. ميوه بزرگ و چين خورده (2).

محل رويش: در نواحي البرز در ارتفاعات توچال، كندوان، جنگلهاي كوهستاني بين تنكابن و چورته، اروميه، خوي، مودره، اراك، تفرش، نهاوند و اصفهان پراكندگي دارد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: قسمت‌هاي هوايي گياه با سرشاخه‌هاي گياه در زمان گل‌دهي (اواخر بهار) جمع‌آوري مي‌شود (2).

قسمت مورد استفاده: سرشاخه‌هاي گياه (2، 4).

كاربرد درماني: مدر است و براي درمان بيماريهاي پوستي مانند اكزما و پسوريازيس، درمان سنگ كليه و مشكلات مجاري ادراري بكار مي‌رود. قابض ملايم است و در درمان سوزش ادرار و بزرگي غدد لنفاوي نيز مصرف مي‌شود (2، 4). همچنين در درمان ضايعات خارجي و داخلي، بيماري‌هاي مجاري ادراري و خون ادراري بكار مي‌رود (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: مطلبي يافت نشد.

احتياط مصرف: كاربرد بجاي آن عوارضي در پي ندارد (5).

منع مصرف: در دوران بارداري مصرف نشود (4).

تركيبات شيميايي: اسيدهاي گياهي، كومارين، ايريدوئيد، تانن، فلاونوئيد، آنتراكينون (2، 4).

نحوه و ميزان مصرف:

1- دم كرده: 4-2 گرم سرشاخه‌هاي گياه ميل شود (4).

2- عصاره مائي: به نسبت 1:1 در الكل 25%، 4-2 ميلي‌ليتر، سه بار در روز ميل شود (4).

3- آب تازه گياه: 15-3 ميلي‌ليتر، سه بار در روز ميل شود (4).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد (4).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: بصورت تركيب موجود است:

UK.: Antitis, Buchu compound (6).

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 212

3- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 7). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 783

4- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 78

5- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 202

6- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 1996: 1692

معرفی گیاه ژينكو

ژينكو (1)

Ginkgo biloba L.

Family: Ginkgoaceae

Synonyms:

English name: Ginkgo, Meiden hair tree

ريخت شناسي گياه: درختي پر شاخه، دو پايه، خزان كننده، ارتفاع 30 متر. برگها متناوب، دو لوبه، بادبزني شكل. ميوه گوجه مانند، بوي بسيار بدي پس از ريختن و پوسيدن (1).

محل رويش: اين درخت بومي چين مي‌باشد و در سالهاي اخير به ايران وارد و در مناطق اطراف تهران كاشته شده است (1).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: برگها و ميوه در پاييز جمع‌آوري مي‌شود (2).

قسمت مورد استفاده: برگ، دانه (3).

كاربرد درماني: به عنوان ضد التهاب و آنتي اكسيدان، ضد آتروسكلروزيس، افزاينده عملكرد شناختي، افزايش فعاليت سلولهاي بتاي پانكراس، درمان بيماري‌هاي اسكيزوفرني، بيماري كوه (Mountain Sickness)، لنگيدن متناوب (Intermittent claudication)  و كري ناگهاني (Sudden deafness)، فراموشي خفيف تا متوسط ناشي از بيماري‌هاي عروق  مغزي (4، 5).

آثار درماني اثبات شده: بهبود علامتي اختلال ارگانيك مغزي، سرگيجه واقعي (با منشاء عروقي)، وزوز گوش با منشاء عروقي، لنگيدن متناوب (4).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: ضد التهاب، بهبود وضعيت شناختي، آنتي اكسيدان، بهبود وضعيت عروقي (4).

احتياط مصرف: دانه گياه موقع هضم شدن ايجاد اثرات جانبي مي‌نمايد. سر درد، تغييرات فشار خون، فلبيت (التهاب وريد) و واكنش‌هاي حساسيتي، درماتيت تماسي با ميوه و پولپ ميوه، اسپاسم يا كرامپ، خونريزي، تپش قلب و آريتمي‌ها، سرگيجه، هيپوتانسيون، تهوع، سندرم استيونس جانسون (4).

منع مصرف: در زمان بارداري و شيردهي مصرف نشود (3). ژينكو آستانه تشنج را پايين مي‌آورد. در بيماراني كه سابقه حساسيت به آن يا فرآورده‌هاي آن را دارند، تجويز نشود (4).

تركيبات شيميايي: آمينو اسيد، فلاونوئيد،‌ ترپنوئيد (جينكوگوليد)،‌ بيلوباليد (3).

نحوه و ميزان مصرف:

1- عصاره برگ: 120-80 ميلي گرم در روز ميل شود.

2- عصاره جامد: 40 ميلي‌گرم، سه بار در روز ميل شود.

3- عصاره مائي: به نسبت 1:1، 5/0 ميلي‌ليتر، سه بار در روز ميل شود (3).

مصرف غذايي: دانه‌ها جهت مصارف خوراكي در خاور دور بفروش مي‌رسد (3).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Fr.: Tanakan, Ger: Tebonin, Duogink (6).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 98

3- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 138

4- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 368-374

5- ARCH NEUPOL / VOL 55, NOV 1998: 1409-1415

6- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 1996: 1710

معرفی گیاه شيرين بيان

شيرين بيان (1)

Glycyrrhiza glabra L.

Family: Fabaceae(Papilionaceae)

Synonyms: Glycyrrhiza glabra var. glabra, Glycyrrhiza glabra var. glandulifera (Waldst. & Kit.) Boiss.

English name: Liquorice, Common licorice, Spanish liquorice

 

ريخت شناسي گياه: بوته‌هاي با بن چوبي، فاقد كرك، سبز رنگ، پايا، ارتفاع 100-50 سانتيمتر. برگها شانه‌اي با برگچه‌هاي چسبناك. گلها به رنگ آبي يا آبي متمايل به ارغواني، داراي دو لبه، با تقسيمات خطي و نيزه‌اي. ميوه نيام، فاقد كرك و شامل 6-3 دانه (2).

محل رويش: در كرمان، اراك، كرمانشاه، خراسان، اطراف رشت (بين منجيل و رستم آباد)، بين اروميه و تبريز،‌ بين شيراز و اصفهان پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: خارج كردن ريشه و ريزوم گياه از زمين در سال سوم، در فصول پاييز و زمستان هنگامي كه برگها در حال ريختن هستند به كمك وسايل مكانيكي انجام مي‌گيرد (3).

قسمت مورد استفاده: ريشه‌هاي چند ساله (4).

كاربرد درماني: خلط آور، ضد گرفتگي عضلاني، ضدالتهاب و ملين خفيف است و در آديسون، زخم دوازدهه، زخم معده، برونشيت و نارسايي اوليه قشر غده فوق كليه مصرف مي‌شود (5).

همچنين در درمان سرفه، برونشيت، گاستريت، يبوست، به منظور افزايش شير صرع، عفونت و التهاب‌هاي گوارشي و ادراري و تناسلي، بيماري‌هاي پوستي به شكل موضعي، درد معده، سردرد، برونشيت، بيماري چشم، گلودرد، به صورت موضعي براي زخم‌ها و بريدگي‌ها، گلودرد، كفگيرك، بيماري طحال،‌ سرفه‌هاي خشك و دهيدراتاسيون كاربرد دارد (6).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: گلیسیریزین روی هیپرکالمی وابسته به کاهش میزان رنین به دنبال کاهش آلدوسترون در دیابت ملیتوس،عصاره ریشه شیرین بیان می تواند باعث مهار فعالیت 11 بتاهیدروکسی استروئید دهیدروژناز که کورتیزول را به کورتیزون تبدیل می کند شود.همچنین از اشغال گیرنده های میترالوکورتیکوئیدی توسط گلوکوکورتیکوئیدهای اندوژن در کلیه محافظت می نماید.بنابراین ریشه شیرین بیان در بیماران دیابتی می تواند برای درمان هیپرکالمی وابسته به هیپوآلدوسترونیسم بدون اثر سوء مورد استفاده قرار گیرد ( 7).فلاونوئیدهای هیدروفوبیک شیرین بیان چربی شکمی و قند خون را کاهش می دهد،که احتمالا این اثر از طریق فعالیت تزایدی گیرنده های گاماپراکسیزومی اثر خود را اعمال می کند ( 8).همچنین به طور عمده در کاهش تولید ملانین و در نتیجه کاهش هیپرپیگمانتاسیون مؤثر می باشد.تأثیر مثبت عصاره این گیاه در اختلالات دستگاه تنفس مانند سرفه و آبریزش بینی،اختلالات دستگاه گوارشی مانند زخم های معده و اثنی عشر و التهابات ناشی از گاستریت،تأثیر ضد سرطانی روی سلول های ملانوم و سلول های سرطانی معده از طریق ایجاد Apoptosis ،تأثیرات ضد ویروس علیه ویروس های آنفولانزا،SARS ،هپاتیت B،تبخال و HIV ثابت شده است.تحقیقات نشان می دهد عصاره این گیاه در بهبود درماتیت آتوپیک و کاهش التهاب و ضایعات ناشی از اشعه ماوراء بنفش اثر دارد (15-9).ترکیبات غیرپروتئینی موجود در ریشه گیاه شیرین بیان،ترکیبات اتانولی،فنولی،فلاونوئیدی و پلی ساکاریدی موجب آپوپتوز سلول می شود و می تواند از رشد سلول های سرطانی جلوگیری کند.تحقیقات ثابت کرده است که عصاره اتانولی ریشه این گیاه بر روی تکثیر سلولی و آپوپتوز سلولی در سلول های MCF-7 موجب جلوگیری از رشد این سلول ها در مرحله G1 و برانگیختن آپوپتوز در این سلول ها می گردد.فلاونوئید گیاه اثر ضد کارسینوژنیک دارد و باعث آپوپتوز در سلول های هپاتوما و ملانوما می شود،و همچنین از رشد سلول های لوسمی مونوبلاستی جلوگیری می کند.ترکیب 4،2،4 تری هیدروکسی کالکون (ایزولیکورتیجنین) شیرین بیان با اثر حفاظتی موجب کاهش توان زیستی و افزایش آپوپتوز در سلول های سرطان پروستات می شود.فلاونوئیدها و ترکیبات پلی فنولی گیاه جزء عوامل شیمی درمانی هستند که چرخه رشد سلول های توموری را در چند مرحله مورد تهاجم قرار می دهد (20-16).شیرین بیان از طریق مهار فسفودی استراز 3 موجب اثرات ضد اسپاسمی در مجاری گوارشی و تسکین درد احشایی می شود.عصاره آبی-الکلی آن از طریق افزایش فاکتورهای دفاعی مخاط معده موجب بروز فعالیت های ضد زخم معده می شود،بنابراین عصاره این گیاه برای درمان زخم معده و رفع اسپاسم مجاری گوارشی مفید است.شیرین بیان بر سیستم غدد درون ریز بدن تأثیر می گذارد و مصرف آن ممکن است مقدار تستوسترون خون را کاهش دهد و اثبات شده است که لیکوریک یا ریشه خشک شیرین بیان اثرات افزایش ترشح سرتونین و پروستاگلاندین در معده را دارد و اثرات ضد تورم معده را از این طریق اعمال می کند (24-20).ترکیب گلیسیریزیک اسید در برابر طیف وسیعی از ویروس ها نظیر هرپس سیمپلکس (HSV-1)،واریسلازوستر (VZV)،سایتومگالوویروس (CMV)،ویروس هپاتیت A، B و C و ویروس HIV اثر ضد ویروسی فعال نشان داده است.این ترکیب در درمان هپاتیت مزمن کبدی در بیمارانی که به درمان با اینترفرون جواب نمی دهند استفاده می شود.گلیسیریزین موجود در شیرین بیان ترشح آنتی ژن سطحی HbsAg و ویروس هپاتیت C را در بیماران مبتلا به HBV مهار می کند و این ترکیب گیاهی قادر است به سلول های کبدی متصل شود و بیان آنتی ژن HBV را تغییر دهد و سیالیشن HbsAg را مهار کند.گلیسیریزین در سلول های کبدی آلوده به هپاتیت A ،سبب مهار بیان آنتی ژن ویروس می شود،که از طریق کاهش در بار منفی در سطح سلولی و یا کاهش در ویسکوزیته غشای سلولی سبب مهار ورود ویروس به داخل سلول می شود.همچنین می تواند سبب کاهش ترنس آمینازهای سرم در هپاتیت C شود،اما به دنبال قطع مصرف آن ممکن است میزان آن ها مجددا افزایش یابد ( 32-25).شیرین بیان به طور بارزی سطوح کلسترول،LDL و تری گلیسرید خون را کاهش داده و HDL را افزایش می دهد و آسیب آترواسکلروتیک آئورت را کم می کند،بنابراین شیرین بیان از پیشرفت آترواسکلروزیس جلوگیری می کند ( 33).گلیسریزین عمل ضد انعقادی دارد و از تشکیل ترومبین جلوگیری می کند،همچنین از تجمع پلاکت ها جلوگیری می کند ( 30،31).گلابریدین به عنوان ایزوفلاون ریشه شیرین بیان در مقابل ترکیبات لیپوپلی ساکاریدی باکتری های گرم منفی دارای اثرات ضد میکروبی،ضد التهابی و محافظتی از قلب و عروق می باشد،که این اثر از طریق مهار فاکتور هسته ای KB- و در نتیجه مهار بیان ژن iNOS و تولید نیتریک اکساید صورت می گیرد ( ).فلاونوئیدهای شیرین بیان باعث مهار ترشح ائوتاکسین از فیبروبلاست های ریه جنین انسان شده و از این طریق مانع تجمع ائوزینوفیل ها در محل التهاب مجاری هوایی می شوند ( 25).همچنین برخی از فلاونوئیدهای شیرین بیان فیتواستروژن بوده که شبیه استرادیول،سیتم سروتونرژیک را تحت تأثیر قرار داده و از بازجذب مجدد سروتونین در مغز جلوگیری می کند ( 26).

احتياط مصرف: به خاطر اثرات شبه مينرالوكورتيكوئيدي سبب احتباس آب و سديم و كمبود پتاسيم مي‌شود و نيز باعث تهوع و كاهش اشتها مي‌گردد (7، 8). مصرف مزمن آن تحت نظارت پزشك مجرب صورت گيرد. مصرف طولاني آن ممكن است سبب افزايش فشار خون، ادم، عوارض قلبي سودوهيپرآلدوسترونيسم و هيپركورتيزوليسم، احتباس سديم يا اختلال الكتروليت‌ها مثل هيپرناترمي و هيپوكالمي و در نتيجه هيپوتوني، ضعف عضلاني، فلج شل و در موارد نادر ميوگلوبينوري گردد. تاكنون 2 مورد انسفالوپاتي هيپرتانسيو گزارش شده است. عوارض و اختلالات بينايي تا كنون در 5 نفر مشاهده شده است. افزايش وزن كمابيش مشاهده مي‌شود (6).

منع مصرف: هپاتيت مزمن، بيماري كلستاتيك كبد، سيروز، نارسايي كليوي شديد، ديابت شيرين، آريتمي، هيپرتانسيون، ‌هيپرتوني، هيپوكالمي، مصرف تنباكو و شيرين بيان سبب مسموميت با اين گياه مي‌شود (6).

تركيبات شيميايي: كومارين، فلاونوئيد، ترپنوئيد (گليكوزيد گليسيريزين)، اسانس، آمينواسيد، صمغ، نشاسته، استرول، ساكاريد .

نحوه و ميزان مصرف:

1- جوشانده: 4-1 گرم پودر ريشه، سه بار در روز ميل شود.

2- عصاره مائي: 2-6/0 گرم مصرف شود .

مصرف غذايي: بعنوان طعم دهنده غذا بكار مي‌رود .

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي آلتادين، آنتي ديابتيك، انوكسولون، د – رگليس،‌ رازين، ‌رگليس معطر، رگليسيدين، شيرينوش، ليكوفار، ماسومنت، منتازين .

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Fr.: Trio D; Ger.: Fichtensirup N; Lakniment Neu; Suczulen mono; Ulgastrin Neu (11).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 18-1). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 52

3- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 314

4- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 145

5- Member of the scientific committee. The British Herbal Medicine. 1996: 104, 105

6- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 510

7-Murakami T,Uchikawa T,Effect of glycyrrhizine on hyperkalemia due to hyporeninemic hypoaldosteronism in diabetes mellitus.Life sci,1993;53 (5):63-8.

8-Bekhrady R.New Herbal therapy,Publication of Islamic development office.2003.[farsi].

9-Sekizawa T, Yanagi K, Itomyata Y,Glycyrrhizin increases survival of mice with herpes simplex encephalitis. Acta virologica. 2001; 45: 51-4.

10-Sasaki H, Takei M, Kobayashi M et al.Effect of glycyrrizin an active component of licorice roots on HIV replication in cultures of peripheral blood mononuclear cell from HIV seropositive patients.Pathobiology. 2002; 70: 229-36

11-Saeedi M, Morteza-semnani K, Ghoreishi M. R. The treatment of atopic dermatitis
with licorice gel. J Dermatol treat. 2003;14: 153-7.

12-Morgan AG, Mc Adam W. A. F, pacsoo C.et al. A Comparison between cimetidine and caved-s in the treatment of gastric ulceration and subsequent maintenance therapy. Gut. 1982; 23: 545-51

13-Kassir ZA. Endoscopic controlled trial of four drug regimens in the treatment of chronic duodenal ulceration. Irish Med J. 1985; 78: 153-6.

14-Bardhan KD, cumberlond. D. C, Doxan R. D. et al. Clinical trial of deglycyrrihizinised licorice in gastric ulcer. Gut. 1978; 19: 779-82.

15-Badam I. In vitro antiviral activity of indigenous glycyrrhizin, licorice and glycyrrhizic acid (Sigma) on Japanese encephalitis virus. J Communication disorders. 1997; 29: (2) 91-92.

16-Shimizu N, Tomoda M, Takada K, Gonda R. The core structure and immunological activities of glycyrrhizan UA, the main polysaccharide from the root of Glycyrrhiza uralensis. Chem Pharm Bull (Tokyo) 1992; 40(8): 2125-8.

17-Jung JI, Lim SS, Choi HJ, Cho HJ, Shin HK, Kim EJ, et al. Isoliquiritigenin induces apoptosis by depolarizing mitochondrial membranes in prostate cancer cells. J Nutr Biochem 2006; 17(10): 689-96.

18-Rossi T, Benassi L, Magnoni C, Ruberto AI, Coppi A, Baggio G. Effects of glycyrrhizin on UVB-irradiated melanoma cells. In Vivo 2005;19(1): 319-22.

19-Hsu YL, Kuo PL, Lin LT, Lin CC.Isoliquiritigenin inhibits cell proliferation and induces apoptosis in human hepatoma cells.Planta Med 2005; 71(2): 130-4.

20-Blumenthal M, Goldberg A and Brinckmann J. Herbal Medicine, Expanded Commission E Monographs. 1st ed. Integrative Medicine Communications. USA. 2000, pp: 233 - 5.

21-Colalto C. Herbal in traction on absorbtion of drugs: Mechanisms of action and clinical risk assessment. Pharmacol Res. 2010; 62: 207 - 27.

22-Jalilzadeh-Amin G, Najarnezhad V, Anassori E, Mostafavi M, Keshipour H. Antiulcer properties of Glycyrrhiza glabra L. extract on experimental models of gastric ulcer in mice. Iranian Journal of Pharmaceutical Research.2015;14(4):1163-1170.

23-Mauricio I, Francischetti B, Monteiro RQ, Guimarães JA. Identification of glycyrrhizin as a thrombin inhibitor.Biochemical and biophysical research communications. 1997;235(1):259-263.

24-. Kang JS, YoonYD, Cho IJ, Han MH, Lee CW, Park S-K, et al. Glabridin, an isoflavan from licorice root, inhibits inducible nitric-oxide synthase expression and improves survival of mice in experimental model of septic shock. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics. 2005; 312(3):1187-1194.

25-Baba M, Shigeta S. Antiviral activity of glycyrrhizin against varicella-zoster virus in vitro. Antiviral Res. 1987; 7: 99-107.

26-Sato H, Goto W, Yamamura J, Kurokawa M, Kageyama S, Takahara T, Watanabe A, Shiraki K. Therapeutic basis of glycyrrhizin on chronic hepatitis B. Antiviral Res. 1996; 30: 171–177.

27-Arase Y, Ikeda K, Murashima N, Chayama K,Tsubota A, Koida I, Suzuki Y, Saitoh S, Kobayashi M, Kumada H. The long term efficacy of glycyrrhizin in chronic hepatitis C patients. Cancer 1997; 79: 1494-1500.

28-Utsunomiya T, Kobayashi M, Pollard RB, Suzuki F. Glycyrrhizin, an active component of licorice roots, reduces morbidity and mortality of mice infected with lethal doses of influenza virus. Antimicrob. Agents. Chemother. 1997; 41: 551-556.

29-Ito M, Nakashima H, Baba M, Pauwels R, De Clercq E, Shigeta S, Yamamoto N. Inhibitory effect of glycyrrhizin on the in vitro infectivity and cytopathic activity of the human immunodeficiency virus [HIV (HTLV-III/LAV)].Antiviral Res. 1987; 7: 127-37.

30-Ito M, Sato A, Hirabayashi K, Tanabe F,Shigeta Sh, Baba M, De Clerq E, Nakashima H, Yamamoto N. Mechanism of inhibitory effect of glycyrrhizin on replication of human immunodeficiency virus (HIV). Antiviral Res.1988; 10: 289-298.

31-Okuno M, Kojima S, Moriwaki H.Chemoprevention of hepatocellular carcinoma:concept, progress and perspectives. J.Gastroenterol. Hepatol. 2001; 16: 1329-1335.

32-Van Rossum TGJ, Vulto AG, De Man RA,Brouwer JT, Schalam SW. Glycyrrhizin as a potential treatment for chronic hepatitis C. Aliment. Pharmacol. Ther. 1998; 12: 199-205.

33-Ajay M, Achike FI, Mustafa MR. Modulation of vascular reactivity in normal, hypertensive and diabetic rat aortae by a non-antioxidant flavonoid.Pharmacological research. 2007;55(5):385-391.

معرفی پنبه معمولي

معرفی گیاه گلپر

 

گلپر (1)

Heracleum persicum Desf. ex Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall.

Family: Apiaceae

Synonyms: Heracleum glabrescens Boiss. & Hohen.

English name: Persian cow - parsnip

ريخت شناسي گياه: گياهي كوهستاني دو ساله و يا سه ساله و يا پايا، ارتفاع 120-50 سانتيمتر. ساقه ايستاده، بسيار ضخيم، منشعب، داراي شاخه‌هاي منتهي به گل آذين چتري مركب وسيع و گسترده. برگها به رنگ سبز تيره، سطح زيرين فاقد كرك ولي در سطح زيرين پوشيده از كرك، پهنك بزرگ و گسترده، 1 يا 2 بار تقسيمات شانه‌اي عميق، گلها به رنگ سفيد. ميوه در سطح پشتي فشرده، مسطح، شامل حاشيه‌اي پهن با پره‌هاي نازك (2، 3).

محل رويش: ارتفاعات البرز در دره كرج، گچسر، ارتفاعات شميران، اوشان، طالقان، دماوند، پايين ارتفاعات دنا، آذربايجان، همدان و خوانسار مي‌رويد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: برگهاي گلپر را در تابستان (موقعي كه كاملاً رسيده‌اند) و ميوه آن را در پاييز محصول برداري مي‌نمايند (4).

قسمت مورد استفاده: ميوه (5).

كاربرد درماني: میوه گل پر ضد تشنج و ضد درد است و برگ آن هضم کننده و آرام کننده است. در ایران میوه گل پر را کوبیده با اغذیه به عنوان بادشکن مصرف می کنند و برگ آن را هم ترشی می اندازند. در طب سنتی از این گیاه به عنوان ضد عفونی کننده دستگاه گوارش استفاده می شود. این گیاه دارای خواص آنتی اکسیدان، ضد التهاب و تقویت کننده فعالیت سیستم ایمنی می باشد. از خواص دیگر آن ضد دیابت، ضد چاقی، درمان اسهال ناشی از سرماخوردگی و افزایش دهنده شیر است. فروكومارين متوكسالين در درمان پسوريازيس كاربرد دارد (6).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: احتمالاً خلط‌آور خفيف است، ولي بدليل عوارض فتوتوكسيك براي اين منظور كاربردي ندارد (6). ترکیبات موجود در این گیاه بر التهاب و همچنین سرطان مؤثر است. ترکیبات استات و کومارین های موجود در گلپر خواصی مشابه داروهای داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی دارند که توسط مکانیسم سیکلواکسیژنازها از سنتز پروستاگلاندین ها جلوگیری می کنند. استفاده از این گیاه به صورت مکمل همراه با داروی آتورواستاتین منجر به کاهش بسیار زیاد در غلظت کلسترول می شود و این به دلیل وجود فورانوکومارین ها و فلاونوئیدها می باشد که اثرات کاهنده لیپید دارند. این گیاه به دلیل اثرات آنتی اکسیدان می تواند رادیکال های آزاد مضر را خنثی کند و ترکیبات کومارینی و مشتقات آن به دلیل خواص فارماکولوژی زیاد باعث شده که گلپر ارزش دارویی بالایی داشته باشد. در پژوهش ها ثابت شده که ترکیب کومارینی به نام اسفوندین موجود در عصاره هیدروالکلی این گیاه باعث مهار بیان آنزیم سیکلواکسیژناز 2 القا شده به وسیله اینترلوکین- بتا (IL-IB) می شود. و از آن جا که این آنزیم نقش اساسی در ایجاد التهاب و درد دارد منجر به اثرات ضد التهابی و ضد دردی می گردد. از اثرات مهم دیگر دارویی آن، خاصیت آنتی توموری است که ناشی از ترکیب هگزیل استات و اکتیل بوتارات موجود در آن است (-107(

احتياط مصرف: مصرف مقادير زياد بدليل ايجاد طپش قلب ممنوع مي‌باشد (5). بدليل وجو فروكومارين، آثار فتوتوكسيك دارد (6).

منع مصرف: مصرف مقادیر زیاد این گیاه در اوایل بارداری به دلیل اثرات قاعده آور مجاز نمی باشد. مصرف آن در دوران شیردهی با احتیاط باشد.

تركيبات شيميايي: اسانس، فورانوكومارينها، كوئرستين (7).

نحوه و ميزان مصرف: در منابع ذكر نشده است.

مصرف غذايي: بعنوان ادويه مصرف مي‌شود (5).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 7). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 817

3- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد دوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 774

4- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 386

5- زرگري، علي. گياهان دارويي.(جلد 2) موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 619

6- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 436

7-Hajhashemi V, Sajjadi SE and Heshmati M.Anti-inflammatory and analgesic properties of Heracleum persicum essential oil and hydroalcoholic extract in animal models. J. Ethnopharmacol. 2009; 124: 475 - 80.

8-Souri E, Farsam H, Sarkheil P and Ebadi F.Antioxidant activity of some furanocoumarins isolated from Heracleum persicum.Pharmaceutical Biol. 2004; 6: 396 - 99.

9-Nazemi A. Hashemi M, Khatami Nejad M.R,Poorshamsian K. Consideration of antibacterial activity of Heracleum Persicum extracts, Medical Sciences Journal of Islamic Azad University 2005;15 (2): 91-94.

10-Firuzi O, Asadollahi M, Gholami M, Javidnia K. Composition and biological activities of essential oils from four Heracleum species. Food Chem. 2010; 122: 117 - 22.

معرفی گیاه رازك

 

رازك (1)

Humulus lupulus L.

Family: Cannabaceae

Synonyms: Humulus cordifolius Miq., Humulus vulgaris Gilib.

English name: Hop, Wild hop, Common hop

 

ريخت شناسي گياه: گياه دو پايه، با دو شكل مختلف، علفي، پيچان. برگها پنجه‌اي، در حاشيه داراي بريدگيهاي سطحي يا دندانه‌دار. گلهاي نر بصورت سنبل گرزن يا خوشه گرزن، گلهاي ماده نيز مانند آنها بصورت سنبل گرزن مجتمع ولي شكل خاص آنها مخروطي و در محور آن برگه‌هايي شامل دو گل كناري يا دو گرزن داراي دو يا سه گل (2).

محل رويش: گلستان (بندر گز، گرگان، زرين گل)، مازندران (بين چالوس و تنكابن)، گيلان (بين رشت و لاهيجان، آستارا، رشت)، آذربايجان (ارسباران) پراكندگي دارد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: در مرداد تا شهريور ماه از ساعات اوليه يعني 9 صبح جمع‌آوري مي‌گردد (4).

قسمت مورد استفاده: برگها و گلهاي مخروطي ماده (5).

كاربرد درماني: خواب آور، ضدباكتري موضعي و آرام بخش است. بطور سنتي در بيخوابي، دردهاي عصبي، سوء هاضمه، هيجان زدگي، التهاب مخاط روده بزرگ و بصورت موضعي براي زخمهاي پا بكار مي‌رود (6). اختلالات خلقي مانند اضطراب، هيجان، عصبانيت و بي‌قراري،‌ اخلالات خواب مانند بي‌خوابي اشتهاآور و افزاينده ترشح شيره معده، در طب سنتي براي دردهاي عصبي، پرياپيسم، التهاب مخاط روده و سردردهاي تنشي و بصورت موضعي در زخم‌ها، التهاب‌هاي پوستي و زخم پا  بكار مي‌رود (7).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: رازك دارای اثر آرامبخش می باشد همچنین در بد خوابی عصبی و استرس ها استفاده می شود .به خصوص كه همراه اثرات خواب‌آور و آرام بخش، ضدباكتري، ضدقارچ، مدر، ضدتومور و فعاليت استروژني آن اثبات شده‌اند.

اثرات ضدباكتري: مي‌تواند مانع از رشد باكتري‌هاي گرم منفي و گرم مثبت شود.

اثرات ضدتومور: از طريق فعاليت استروژني مي‌تواند رشد تومور را متوقف كند.

اثر بر تحمل گلوكز: در موش‌هاي سالم تاثير چشمگيري داشته است.

اثرات استروژني: اين اثرات باعث شده است از آن در ساخت كرم‌هاي نرم كننده پوست استفاده شود.

فعاليت آنتي گنادو تروپيك: مهار افزايش استراديول و LH و در نتيجه كاهش پروژسترون (7) رازك به صورت دم كرده با مزه ی تلخ به عنوان مقوی معده ، محرك اشتها و افزایش ترشحات معده كاربرد دارد. اسید های تلخ آن شامل لوپولون و هومولون دارای خواص ضد میكروبی است . در طب عوام از دم كرده ی آن جهت درمان زخم معده و به عنوان ضد ورم مثانه استفاده می شود.

احتياط مصرف: در هنگام عصبانيت، حساسيت‌هاي تنفسي و پوستي، اختلالات قاعدگي، ممكن است سبب عوارض جانبي شود. در استفاده همزمان به همراه ساير داروهاي خواب آور، آنتي سايكوتيك‌ها،‌يا الكل، استفاده طولاني مدت ممكن است موجب سرگيجه، تغييرات شناختي و علايم يرقان خفيف شود (7). مصرف رازك ممكن است در بعضی افرادحساسیت پوستی ایجاد كند.علت آن مربوط به گرده های گیاه است.

منع مصرف: در دوران بارداري و شيردهي مصرف نشود (6). مصرف آن در زنان مبتلا به سرطان سينه داراي گيرنده استروژن مورد مناقشه و در برخي موارد ممنوع اعلام شده است. در افسردگي نيز ممنوع است (7).

تركيبات شيميايي: فلاونوئيد،‌ اولئورزين، تانن، اسانس، آمينواسيد، اسيد فنليك، تركيبات استروژنيك، تركيبات تلخ (6).

نحوه و ميزان مصرف:

1- دم كرده: 1-5/0 گرم يا 2-1 گرم گل مخروطي ماده گياه خشك، بعنوان خواب‌آور بكار مي‌رود (6).

2- عصاره مائي: به نسبت 1:1 در الكل 45%، 2-5/0 ميلي‌ليتر ميل شود(6).

3- تنتور: به نسبت 5:1 در الكل 60%،‌2-1 ميلي‌ليتر ميل شود (6).

مصرف غذايي: بعنوان طعم دهنده غذايي بكار مي‌رود (6).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Aust.: Zirkulin Beruhigungs – Tee; Ger.: Bonased-L; Lactidorm (8).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد اول. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 225

3- ولنه ژان. مترجم امامي احمد، شمس اردكاني محمدرضا، نكوئي ناييني نسيم. گياه درماني: درمان بيماري‌ها توسط گياهان. انتشارات راه كمال، 1381: 155

4- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 257 و 258

5- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 294

6- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 162

7- Thomson PDR, PDR For Herbal Medicines, 3 rd edition, 2005, 439

8- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1629