معرفی گیاه تاتوره

تاتوره (1)

 

داتوره

Datura stramonium L.

Family: Solanaceae

Synonyms: Datura bernhardii Lundstr.

English name: Thorn-apple, Jimpson – weed datura, Devil’s apple

 

ريخت شناسي گياه: گياهي يكساله يا چند ساله، ارتفاع 30 تا 130 سانتيمتر. ريشه مستقيم داراي انشعابات فراوان و به رنگ سفيد. برگها فاقد كرك و به رنگ سبز روشن و اطراف آن با بريدگيهاي كم و بيش عميق. گلها سفيدرنگ. ميوه كپسول، گوشتي و حجره دار و سطح خارجي آن داراي برجستگي (2).

محل رويش: مازندران (چابكسر،‌ جاده كندوان)، گيلان (بندر انزلي)،‌ آذربايجان (اردبيل، خمارلو، اصلانه وز،‌ ارسباران،‌ هشتيجان، خلخال)، چهارمحال و بختياري (شهر كرد،‌ اردل)،‌ تهران (دربندسر)، خراسان، بلوچستان (105 كيلومتري زاهدان،‌ خاش، صندوقداران) پراكنش دارد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: جمع‌آوري برگ از خرداد تا شهريور ماه و معمولاً تا سه مرتبه انجام مي‌گيرد. دانه از اواسط تيرماه برحسب زمان بذرافشاني جمع‌آوري مي‌گردد (4).

قسمت مورد استفاده: برگ و دانه (5).

كاربرد درماني: در نفخ، افزايش اسيد معده و سل مصرف مي‌شود (6). علاوه بر اين در درمان آسم، سرفه، سياه سرفه، برونشيت، آنفلوانزا، علائم كاتارال شديد، احتقان و آبريزش از چشم و بيني به كار مي‌رود. همچنين براي كنترل درد، آسم، تنگي نفس و سرفه و بصورت موضعي در درمان روماتيسم مفصلي بكار مي‌رود (7).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: گياه داراي اثرات گشاد كنندگي مردمك چشم، افزايش دهنده ترشح بزاق و شل كننده عضلات صاف است (6). آلكالوئيدهاي اين گياه خاصيت پاراسمپاتوليتيك داشته و عوارض آنتي كولينرژيك مانند افزايش ضربان قلب و گشاد شدن مردمك چشم گزارش شده است (8). اسكوپولامين مسئول بيشتر اين تأثيرات مي‌باشد (7).

احتياط مصرف: علامت سميت با اين گياه بعلت آلكالوئيدها هيوسين و آتروپين عبارتند از: تاري ديد، گشادي مردمك، سرگيجه، توهم و در بعضي از موارد تا مرحله جنون پيش مي‌رود(6). بيماران مبتلا به احتباس ادراري يا تنگي عروق كرونر با احتياط مصرف نمايند (7).

منع مصرف: در صورت شك به گلوكوم يا استقرار آن، ايلئوس پاراليتيك (فلج روده)، تنگي پيلور، بزرگي پروستات، تاكيكاردي (زيادي ضربان قلب) و ادم حاد ريوي (7).

تركيبات شيميايي: برگها و دانه‌ها حاوي آلكالوئيدهاي تروپان (آتروپين، هيوسيامين، هيوسين و اسكوپولامين) مي‌باشند. دانه همچنين داراي اسيدهاي چرب و مواد غيرصابوني شونده (سيتوسترول) نيز مي‌باشند. تركيبات ديگر گياه شامل فلاونوئيدها، كومارينها و تاننها مي‌باشند (9).

نحوه و ميزان مصرف: 1- در گذشته مصرف خوراكي آن به صورت 75 ميلي‌گرم در روز بود (9).

2- دوز كشنده تخميني آتروپين و اسكوپولامين در بزرگسالان به ترتيب 10 و 4 ميلي‌گرم مي‌باشد (9).

مصرف غذايي: گزارشات سميت گياه براي انسان بسيار بيشتر از حيوانات مي‌باشد (9).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Multi – ingredient: Austral: Potassium Iodide and Stramonium Compound (10).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 1). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 163

3- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 110

4- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 216

5- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 237

6- James A. Duke. CRC Handbook of Medicinal Herbs 1989: 161

7- Thomson PDR, PDR For Herbal Medicines, 3rd Edition, 2005, 474

8- JSAFR Vet Assoc 1998 MAZ;  69 (1): 27-9

9- Fetrow CW, Avila Juan R. Professional's Handbook of Complementary & Alternative Medicines. Springhouse: Springhouse. 2001: 428-9

10- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1627

معرفی گیاه خاكشير ایرانی

خاكشير ایرانی (1)

خاكشي

Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl

Family: Brassicaceae

Synonyms: Sisymbrium sophia (L.) Schur. Arabis sophia (L.) Bernh., Discurea sophia (L.) Schur

English name: Flixweed Tansy mustard, flixweed, Hedge mustard

 

ريخت شناسي گياه: گياهي يك‌ساله يا دو ساله و علفي است كه پوشيده از كركهاي ساده همراه با كركهاي منشعب مي‌باشد. ساقه داراي انشعابات كم و پوشيده از كرك است. برگهاي پائيني كم و بيش دمبرگ‌دار، دو يا سه بار ته شانه‌اي نوك تيز و برگ‌هاي بالائي بدون دمبرگ و يا داراي دمبرگ بسيار كوتاه مي‌باشند. گلها بسيار كوتاه، به رنگ زرد، مجتمع در گل آذين خوشه‌اي با دمگل باريك بوده و دانه‌ها به رنگ زرد مايل به قهوه‌اي مي‌باشند (2،‌ 3).

محل رويش: در تهران و اطراف كرج، گرمسار، دماوند، پلور، قزوين، زردبند، تبريز، فيروزكوه، سنندج، همدان، بختياري، دورود، بين اصفهان و يزد، كرمان، خاش، شيراز و جهرم پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: در مرداد و شهريور ماه جمع‌آوري مي‌شوند (3).

قسمت مورد استفاده: بذر (3).

كاربرد درماني: التيام دهنده زخم و جراحات است. جوشانده گياه در رفع اسهال‌هاي ساده، ترشحات زنانگي و بعنوان مدر در آب آوردن نسوج مصرف مي‌شود. دانه آن بعنوان تب بر، دفع كرم، رفع التهاب و سنگ كليه، خنكي، ملين، مخلوط در آب سرد استفاده مي‌شود. مصرف آن در دوران بارداري مفيد مي‌باشد (4). بعلاوه بعنوان اشتهاآور، باز كننده گرفتگي صدا و صاف كننده خون مصرف مي‌شود (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده:

احتياط مصرف: در بعضي افراد موجب سردرد مي‌شود (5).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: دانه آن حاوي: اسيدهاي چرب پالميتيك، لينولينك، اولئيك و تركيبات فنلي و آليل ايزوتيوسيانات‌ها مي‌باشد (6).

نحوه و ميزان مصرف: روزي 3 بار هر بار 4 تا 8 گرم بصورت خيس خورده ميل شود (6).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 8). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 929

3- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 249

4- زرگري، علي. گياهان دارويي. (جلد 1) موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 213 و 214

5- حاجي شريفي  احمد،. اسرار گياهان دارويي. نسخه شماره (1) 1384: 440-438

6- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 287

معرفی شكر تيغال نيش دار

 

شكر تيغال نيش دار (1)
Echinops pungens Trautv.

Family: Asteraceae

Synonyms: Echinops bornmuelleri Rech.f., Echinops persicus Steven ex DC.

English name: Thistle Globe (2)

ريخت شناسي گياه: گياه داراي كپه‌هاي مركب از كپه‌هاي فرعي تك گل، گل در شكر تيغال معمولاً بنفش و يا مايل به سفيد و كپه مركب آن كروي شكل. ميوه آن فندقه چهار پهلو. مان گل بصورت اجسام پيله مانند، تخم مرغي شكل و سفيد رنگ با سطح خارجي ناصاف. نتيجه فعاليت حشره‌اي سخت بالپوش، بر روي شاخه‌هاي جوان و يا پشت برگهاي گياهي تيغ دار (3، 4).

محل رويش: در تهران، شيراز، كرمان و باختران پراكندگي دارد (1).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: مان (5).

قسمت مورد استفاده: فصول گرم و خشك (6).

كاربرد درماني: بصورت دم كرده براي درمان سرفه و تسكين اختلالات دستگاه تنفسي بكار مي‌رود (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: مطلبي يافت نشد.

احتياط مصرف: مطلبي يافت نشد.

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: ساكاريد، ترهالوز، مواد سلولزي، موسيلاژ، نشاسته، مواد آلبومينوئيدي، چربي،‌ تانن،‌ كلروفيل (5).

نحوه و ميزان مصرف: مطلبي يافت نشد.

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- مظفريان، ولي الله. فرهنگ نامهاي گياهان ايران. فرهنگ معاصر، 1375: 197

3- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد سوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 520

4- امين غلامرضا، گياهان سنتي ايران موسسه پژوهشهاي گياهان دارويي ايران، دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده داروسازي، 1370: 142

5- آئينه چي، يعقوب. مفردات پزشكي و گياهان دارويي ايران. موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. 1365: 101 و 102

6- صمصام شريعت، هادي و معطر، فريبرز. گياهان و داروهاي طبيعي. انتشارات روزبهان، 1366: 288

معرفی گل گاو زبان ایرانی

گل گاوزبان ایرانی (1)

گل گاوزبان

Echium amoenum Fisch. & C.A.Mey.

Family: Boraginaceae

Synonyms: Echium orientale C.A.Mey.

English name: Viper's bugloss
 

ريخت شناسي گياه: گياه پايا، علفي، پوشيده از تارهاي نرم، ساقه راست يا خميده. برگها ساده دمبرگ دار، بالائيها تخم مرغي. گلها درشت، به رنگ آبي مايل به بنفش، گل آذين گرزن. ميوه فندقه و پوشيده از برجستگيهاي غده مانند (2 و 3).

محل رويش: در منجيل، ارتفاعات عمارلو، گرگان، چالوس و ارتفاعات رودبار پراكندگي دارد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: جام گل گاوزبان را همزمان به دوره گل دهي يعني از آغاز ارديبهشت تا خرداد با دست جمع‌آوري مي‌كنند (4).

قسمت مورد استفاده: سرشاخه‌هاي گلدار (2).

كاربرد درماني: با وجود اينكه خاصيت درماني اين گياه در هيچ يك از كتب دارويي ذكر نشده است، ولي ساليان متمادي است كه گلهاي آن در ايران بعلت معرق بودن و دارا بودن خواص درماني ديگر مخصوصاً در رفع عوارض آنفلوانزا و سرماخوردگي مصرف فراوان دارد (3). این گیاه دارای اثرات درمانی نرم کننده،عرق آور، مدر،آرامبخش و کم کننده ی سموم خون است.گل گاوزبان باعث تقویت عملکرد کلیه،کنترل بی اختیاری ادرار، رفع احتقان و تورم کلیه می شود.مصرف حداقل 5 تا 7 روز از دمکرده ی 70 گرم گل گاوزبان در نیم لیتر آب به میزان 2 تا 3 فنجان در صبح و عصر اثرات درمانی نام برده را اعمال می کند.

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: عصاره ی آبی گل گاوزبان دارویی مؤثر و بی خطر برای درمان بیماران مبتلا به اختلال وسواسی- اجباری می باشد (5).اثر هیپولپیدمیک فلاونوئیدهای موجود در در گل گاوزبان و قابلیت از بین بردن رادیکال های آزاد و خواص آنتی اکسیدانی نیز طی مطالعات مختلف نشان داده شده است.ترکیبات قلیایی،گلیکوزید پیرولیزیدین و لیپیدهای مفید موجود در بخش های مختلف گل گاوزبان دارای فعالیت آنتی اکسیدانی،حفاظت کننده ی مخاط معده،کاهش دهنده ی قند خون و خواص تعدیل کننده ی عوارض قلبی- عروقی آن تأیید شده است (9-6).گل گاوزبان از مهمترین گیاهان دارویی در طب سنتی ایران به شمار می رود و گل های آن دارای اثرات ضد التهابی، ضد دردی، ضد اضطراب و ضد افسردگی می باشد.و در تحقیقات ثابت شده است که این گیاه حاوی مقادیر زیادی فلاونوئید است که با اتصال به گیرنده های بنزودیازپینی می تواند اثرات مشابه آن ها ایجاد نماید.همچنین برطرف کننده ی تپش قلب بوده و در بیماران کلیوی مؤثر می باشد و اثرات ضد میکروبی و ضد سرطانی آن به اثبات رسیده است (7،10).مطالعات نشان می دهد که لینولئیک اسید موجود در گل گاوزبان سبب افزایش وزن و رزمارینیک اسید سبب اثرات ضد دیابتی در موش های صحرایی شده و قادر است قند خون موش های دیابتی را کاهش دهد.بنابراین این گیاه با ترکیبات آنتی اکسیدانی از طریق مقابله با استرس اکسیداتیو ناشی از هیپرگلیسمی دیابتی،در بهبود این بیماری مؤثر باشد (11،12).

 

منع مصرف: این گیاه به دلیل داشتن ترکیبات آلکالوئیدی برای زنان باردار مضر می باشد.همچنین استفاده ی بیش از حد از گل گاوزبان با دوزهای بالا سبب آسیب به سلول های کبدی می شود(5).

تركيبات شيميايي: مطلبي يافت نشد.

نحوه و ميزان مصرف: مطلبي يافت نشد.

مصرف غذايي: ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: ندارد.

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 1). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 74

3- زرگري، علي. گياهان دارويي. (جلد 3) موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 538

4- Hooper D. Useful Plants and Drugs of Iran and Iraq. Chicago: Field Museum of Natural History 1937: 115

5-سیاح برگرد،م.بوستانی،ح.،سیاح،م.،فضیله،ف.،کمال نژاد،م.،آخوند زاده،ش،1384،اثر بخشی عصاره ی گل گاوزبان ایرانی (Echium amoenum) در درمان اختلالی- وسواسی اجباری،فصلنامه گیاهان دارویی،دوره 4.شماره 15-صفحه 43.
6-Roeder E. Medicinal plants in China containing pyrrolizidine alkaloids. Pharmazie2000;55:711-26.

7-Ranjbar A, Malekirad AA, Vakilian K, Khorami S, Safarabadi M, Shahmoradi A, et al. Antioxidant activity of Iranian Echium amoenum fisch and amp C.A.Mey flower decoction in humans a cross-sectional before/after clinical trial. Evid Based Complement Altern Med 2006; 3:469-73.

8-Ahmed M, Saleh O, Tamimi GM. Effect of Anchusastrigosa root aqueous extract on gastric ethanol induced ulcer in laboratory animals. J Enthnopharm1998; 60:189-98.

9-Cheraghi J.The Effects of Hydroalcoholic Borage Extract on Serum Lipid Profile in Mice and Comparison with Lovastatin.sjimu.2016;24 (3):1-9.

10-Amirghofran Z, Azadbakht M, Keshavarzi F.Echium amoenum stimulate of lymphocyte proliferation and inhibit of humoral antibody synthesis. Ir J Med Science. 2000; 25: 119-24.

11-Coulson CB , Evanc RA. The effect of saponin, sterols and linoleic acid on the weight increase of growing rats. BR J Nutr 1960; 14: 121-34.

12-Sadeghzadeh F, Eidi A, Parivar K, et al. Hypoglycemic Effect of Alcoholic Extract of Salvia nemorosa in Normal and Diabetic Male Rats. Pejouhesh 2008; 32 (3): 233-238. Persian].

 

معرفی گیاه حنا

حنا

ايني، ارقان (1)

Lawsonia inermis L.

Family: Lythraceae

Synonyms: Lawsonia spinosa L., Lawsonia speciosa L., Alcanna spinosa (L.) Gaertn.

English name: Henna

 

ريخت شناسي گياه: گياه درختچه‌اي. برگها سبز متمايل به خاكستري، بيضوي. گلها بصورت خوشه گرزن بزرگ، به رنگ سفيد يا زرد و بسيار خوشبو. ميوه‌ها خشك و شكوفا كه حاوي دانه‌هاي خيلي كوچك (1، 2).

محل رويش: در مناطق جنوبي ايران، استانهاي كرمان،‌ هرمزگان و بلوچستان كاشته مي‌شود (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: معمولاً از سال دوم و سوم شروع مي‌شود (4).

قسمت مورد استفاده: برگها (2).

كاربرد درماني: براي درمان اكزما، گال،‌ عفونت‌هاي قارچي، زخم‌ها، اسهال خوني آميبي، زخم‌هاي گوارشي، به منظور القاي سقط جنين، در لوسيون پوست و مو و براي درمان شوره سر به كار مي‌رود. تركيبات ريشه حنا در درمان جذام، بيماري‌هاي پوستي، آمنوره و ديس منوره تجويز مي‌شوند. تركيبات برگ حنا براي درمان زخم‌ها، ديزوري، سرفه، برونشيت، سردرد يك طرفه، روماتيسم و كم خوني بكار مي‌روند. تركيبات گل نيز براي درمان سردرد، تب و سايكوز حاد كاربرد دارند. دانه حنا در درمان تب‌هاي راجعه، اسهال و ديسانتري توصيه مي‌شود (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: اثرات ضدالتهاب، ضددرد با مصرف 500 ميلي‌گرم به ازاي هر كيلو گرم وزن بدن لاوسون (ماده موثره حنا) گزارش شده است. مهار فعاليت مايكوباكتريوم توبركولوز بوسيله 006/0 ميلي‌گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن از اين گياه گزارش شده است (6، 7).

احتياط مصرف: حنا بصورت خشك باعث درماتيت تماسي، و در مژه، ابرو و چشمها ايجاد جراحت مي‌كند. برگها داراي خاصيت مخدر است و مقادير بالاي آن باعث سردرد و مسموميت مي‌شود (8).

منع مصرف: در مقادير مجاز، عوارض جانبي گزارش نشده است.

تركيبات شيميايي: ماده‌اي رنگي به نام لاوسون يا 1- هيدروكسي نفتوكينون، گليكوزيدهاي فنلي متعدد، كومارين، گزانتون، كينوييد، گلوكوزيد بتاسيتوسترول، فلاونوئيدهايي نظير لوتئولين و مشتق 7 -  O- گليكوزيدي آن، چربي، رزين و تانن (9).

نحوه و ميزان مصرف: فقط به عنوان رنگ افزودني در فرآورده‌هاي آرايشي مو تاييد شده است (9).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Multi – ingredient: Fr.: Canol (10)

 

 

منابع:

1- امین غلامرضا، گياهان سنتي ايران موسسه پژوهشهاي گياهان دارويي ايران، دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده داروسازي، 1370: 66

2- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 218

3- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

4- زرگري، علي. گياهان دارويي. (جلد 2). موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1375: 354

5- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd Edition. 2005: 432

6- Pharmacology. 1995 Dec, 51 (6): 356-63

7- Tubercle. 1990 Dec; 71 (4): 293-5

8- James A. Duke. CRC Handbook of Medicinal Herbs 1989: 247

9- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 265-258

10- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 1996: 1001

 

معرفی هل

}                  

معرفی چمن گندمي رونده

چمن گندمي رونده

بيدگياه، گورگياه، قياق (1)

Elymus repens (L.) Gould

Family: Poaceae

Synonyms: Agropyron repens (L.) P. Beauv.

English name: Common wheat grass, Couch - grass

 

ريخت شناسي گياه: چند ساله، طول تا 80 سانتيمتر. داراي ريزوم خزنده. برگها باريك. گل آذين بصورت اسپايكهاي راست، گلها با آرايش دو رديفي (2).

محل رويش: در گلستان (شاه كوه)،‌ مازندران (گدوك)،‌ گيلان (آستارا)، آذربايجان (سبلان، تبريز)، همدان (فقير)،‌ لرستان (دورود، تي)، سمنان (بشم)، كهكيلويه و بوير احمد (دنا) و تهران پراكنش دارد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: پائيز (4).

قسمت مورد استفاده: ريزوم (2، 5).

كاربرد درماني:  استفاده از این گیاه در درمان عفونت های مجاری ادراری و سنگ های کلیه و مثانه تایید شده است. همچنین مدر است. براي درمان تورم مثانه، پروستات و التهاب مجاري ادراري بكار مي‌رود (5، 6). برای درمان نقرس، دردهای روماتیسمی و اختلالات مزمن پوستی استفاده می شود. به دلیل خاصیت موسیلاژی بالای این گیاه به عنوان یک داروی ضد سرفه می توان استفاده کرد. به صورت انما در درمان یبوست بکار می رود. همچنین به شکل یک افزودنی فروکتوز دار در افراد دیابنی استفاده می شود.

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: اگروپيرن گياه اثر ضدميكروبي و آنتي اكسيداني دارد. فلاونوئيدهاي گياه سمي مي‌باشند (5).

احتياط مصرف: حاوي يك گليكوزيد سيانوژنيك است و بدليل خاصيت مدر،‌ مصرف طولاني يا مقادير بالاي اين گياه باعث كاهش پتاسيم مي‌گردد (5).

منع مصرف: در دوران بارداري و شيردهي مصرف نشود (5).

تركيبات شيميايي: پلي ساكاريد، اسانس (آگروپيرن)، موسيلاژ، مواد مغذي (2).

نحوه و ميزان مصرف:

1- جوشانده: 8-4 گرم ريزوم خشك گياه سه بار در روز ميل شود (5).

2- عصاره مائي: به نسبت 1:1 در الكل 25%، 8-4 ميلي‌ليتر سه بار در روز ميل شود (5).

3- تنتور: به نسبت 1:5 در الكل 40%، 15-5 ميلي‌ليتر، سه بار در روز ميل شود (5).

مصرف غذايي: طعم دهنده طبيعي مواد غذايي مي‌باشد (5).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Ger.: Acorus (6).

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

 

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 160

3- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 98

4- اميد بيگي، رضا. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. جلد اول، انتشارات فكر روز، 1374

5- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 91

6- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 2002: 1599

 

معرفی گیاه دم اسب

دم اسب (1)

دم اسب صحرایی

Equisetum arvense L.

Family: Equisetaceae

Synonyms: Equisetum boreale Bong., Equisetum elingatum Willd.

English name: Horse-tail, Field Horse-tail

 

ريخت شناسي گياه: گياه علفي با ساقه بند بند، داراي دو نوع ساقه هوايي (سترون و بارور) بندهاي پاييني ساقه‌هاي هوايي معمولاً شامل تعداد زيادي ريشه‌هاي نابجا بصورت مجتمع و چرخه‌اي. ساقه بارور قبل از ساقه سترون در فصل بهار ظاهر شده، كوتاهتر و قطورتر از ساقه سترون و فاقد كلروفيل. ريزوم (بطول 80-60 سانتيمتر) عميق در خاك فرو رفته و برگهاي آن معمولاً در محل گره‌ها بصورت حلقوي (2).

محل رويش: در محلهاي مرطوب، سايه‌دار و شني مي‌رويد (1، 2). از مناطق رويش آن مي‌توان گلستان (بندر گز)،‌ آذربايجان (تبريز)، زنجان، همدان (الوند) را نام برد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: ساقه‌هاي نازا در تابستان جمع‌آوري مي‌شوند (4).

قسمت مورد استفاده: ساقه‌هاي نازا (5).

كاربرد درماني: دم اسب در طب سنتی جهت درمان ناخن‌های شکننده، ریزش مو، سل، بیماری‌های روماتیسمی، نقرس و در بهبود خونریزی‌های شدید قاعدگی، خونریزی بینی، ریه و معده استفاده می‌شود. از دم اسب به عنوان ضد التهاب، ضد اسپاسم، مدر جهت دفع سنگ کلیه و مثانه و همچنین برای بهبود زخم و سوختگی استفاده می‌گردد. یکی دیگر از کاربردهای رایج عصاره دم اسب، استفاده از آن برای تقویت و مرطوب‌کنندگی ناخن‌های شکننده است. استفاده از محلول عصاره دم اسب بر روی ناخن باعث خون رسانی بهتر به موضع شده و در نتیجه اکسیژن و مواد غذایی بیشتری به ناخن می‌رسد. ترکیبات سیلیسی موجود در این عصاره خاصیت کراتئولیتیک داشته و موجب از بین رفتن سلول‌های بافت مرده پوست می‌شود. از این رو ناخن‌های آسیب دیده، شکننده و شیار دار ترمیم شده و اسباب استحکام و براق شدن مجدد آنها فراهم می‌گردد، به گونه‌ای که در فاصله زمانی اندکی شادابی و رشد ناخن نمایان می‌شود. بررسی‌ها نشان داده که استفاده از عصاره این گیاه می‌تواند حتی مشکلات ناشی از پسوریازیس روی ناخن‌ها را نیز برطرف نماید(6)..

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: مدر خفيف، ضد اسپاسم (6). دم اسب منبع غنی از سیلیس می باشد و احتمالأ روی متابملیسم پوست، مفاصل، تاندون ها و استخوان ها عمل می كند؛ به همین دلیل در شكستگی ها، بیماری های روماتیسمی، اختلالات موضعی عروق محیطی، سرمازدگی و تورم بعد از ترومبوز مفید می باشد. برای این منظور می توان از حمام سیلیس(با اضافه كردن این عصاره به آب حمام) استفاده كرد و یا از كمپرس عصاره دم اسب به صورت موضعی استفاده نمود. این عمل برای تسكین دردهای آرتروز و ورم مفاصل مفید است.پژوهش ها نشان می دهد سیلیس كلوئیدی موجود در عصاره دم اسب تأثیر قابل توجهی در افزایش خاصیت ارتجاعی و كشش پوست و مو دارد و موجب التهاب و خارش پوست سر می شود. همچنین به نظر می رسد املاح فراوان و ویتامین های دیگر عصاره دم اسب مواد ضروری فولیكول ها را تأمین و موجب تقویت مو گردد.

احتياط مصرف: Thiamase (ماده سمي گياه) باعث عدم تعادل، اختلالات حركتي، در نهايت باعث اغماء و مرگ مي‌شود اين گياه رانبايد بيش از شش هفته مصرف كرد زيرا باعث التهاب دستگاه گوارش مي‌شود (4، 5). به دنبال مصرف صحيح و بجاي آن عوارض جانبي و خطرات عمده‌اي وجود ندارد (6).

منع مصرف: ادم ناشي از بيماريهاي كليوي (نارسايي كليه) يا نارسايي قلبي (6). با توجه به اینكه دم اسب حاوی مقدار نسبتأ زیادی سلنیوم می باشد، باید در مصرف آن احتیاط و حد خوراكی و دارویی آن را رعایت نمود.

تركيبات شيميايي: مواد معدني (كلسيم، آهن)، ويتامين، تانن، فلاونوئيد، اسيدهاي فنليك، استرول (7).

نحوه و ميزان مصرف:

1- دم كرده: 2 قاشق مرباخوري گياه خشك، در نصف فنجان آب خيسانده و يك فنجان در روز ميل شود (8).

2- جوشانده: يك قاشق مرباخوري سر پر از گياه خشك يا تازه در نصف فنجان آب سرد، بمدت يك دقيقه جوشانده شود. بعد از يك دقيقه صاف و 5/1-1 فنجان در روز ميل شود (8).

3- آب گياه: يك قاشق مرباخوري، يكبار در روز ميل شود (8).

مصرف غذايي: مصرف غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Fr.: Siliprele; Ger.: Biolavan; Kneipp Zinnkraut – Pflanzensaft; Prodiuret; Pulvhydrops Mono; Redaxa fit; Salus Zinnkraut; Zinnkraut – Tropfen (9).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد اول. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 102

3- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 122

4- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 203

5- James A. Duke. CRC Handbook of Medicinal Herbs 1989: 179

6- Thomson PDR. PDR For Herbal Medicines. 3 rd edition. 2005: 450

7- Jean Bruneton. Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants. 1995: 292

8- John . Lust. The Herb Book. 1974: 345

9- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1606

معرفی گیاه اكاليپتوس

Eucalyptus spp.

اكاليپتوس (1)

Eucalyptus spp.

Family: Myrtaceae

English name: Gum tree, Eucalyptus, River red gum

 

ريخت شناسي گياه: اكثر گونه‌هاي اين گياه درختاني با ارتفاع زياد. برگها در غالب اكاليپتوس‌ها بصورت دو شكل. گلها داراي 4 يا 5 كاسبرگ تحليل رفته و گاهي فاقد آن. گلبرگها 4 يا 5 عدد بهم پيوسته، غنچه‌ها هنگام شكفتن گل با برخاستن پرچمهاي خميده از جا كنده شده و مي‌افتند (2).

محل رويش: بومي استراليا است (1) و در اكثر نقاط شمالي و جنوبي ايران بصورت كاشته شده وجود دارد (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: در مورد گونه E. globulus Labill كه گونه دارويي شناخته شده جنس اوكاليپتوس مي‌باشد در منابع گفته شده است كه برگها از قسمتهاي مسن گياه جمع‌آوري مي‌شوند (4).

قسمت مورد استفاده: برگ‌ها و اسانس (5).

كاربرد درماني: درمان التهاب غشاء مخاطي، ضدعفوني كننده مجاري تنفسي، درمان برونشيت، روماتيسم مفصلي، آبريزش بيني، آسم، آمفيزم، آنتي سپتيك، در تركيب دهان شويه و خمير دندان، دافع حشرات، موضعي در درمان سوختگي، زخم و عوارض روماتيسم. در طب سنتي بصورت خوراكي در درمان بيماري مثانه، آسم، تب، انفلوانزا، سرفه، بيماري‌هاي كليه و كيسه صفرا، كم اشتهايي و ديابت بصورت موضعي نيز در درمان زخم، آكنه، استوماتيت، خونريزي لثه،‌ درد و روماتيسم مفصلي، نورالژي، سوزاك و اختلالات گوارشي (6).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: بواسطه حضور گليكوزيدهاي فنلي اثر كاهش دهندگي قند خون و بواسطه حضور اكاليپتول اثر ضد باكتري، ضد التهابي و خلط آوري و بواسطه كوئرستين و هايپروزيد اثر ضدويروس، به خصوص تيپ A آنفلوانزا را دارد (5). همچنين داراي اثرات آنتي اكسيدان، آنتي نئوپلاستيك و ضدالتهاب است (6).

احتياط مصرف: تهوع، استفراغ، درد سوزش اپيگاستر، ازوفاژيت و اسهال در مصرف تركيبات غليظ مشاهده شده است. اريتم، كهير تماسي، خارش، بثورات ميكروپاپولر نيز گاهي رخ مي‌دهد. با كنترل قند خون بيماران ديابتي تداخل ايجاد مي‌كند. تاثير كاهش قند خون اين گياه در حيوان به اثبات رسيده است، اما در انسان ثابت نشده‌ است. بخور اكاليپتوس موجب انتقال آسپرژيلوس فونگوس گرديده است و در نمونه خلط افراد مشاهده شده است.افزايش حساسيت سيستميك نيز در مصرف موضعي آن در يك كودك 6 ساله گزارش شده است كه به صورت بثورات منتشر، پوسته‌ريزي تنه و اندام، تغييرات صدا، آتاكسي، ضعف عضلاني و كاهش سطح هوشياري برگشت پذير بوده است (6).

منع مصرف: در دوران بارداری یا شیردهی از مصرف اکالیپتوس پرهیز کنید. روغن این گیاه اگر استعمال موضعی داشته باشد، سمی نیست (5). اما نباید از این گیاه برای مصارف داخلی استفاده کرد. انجمن فرآوردهای گیاهان دارویی آمریکا برگ اکالیپتوس را از نظر بی خطری در ردیف و درجه دو ارزیابی کرده است. حساسيت به اگنول، بيماري‌هاي التهابي دستگاه گوارش يا مجاري صفراوي و بيماري پيشرفته كبدي (6).

تركيبات شيميايي: اسانس (اوكاليپتول)، فلاونوئيد، تانن، رزين، موم (5).

نحوه و ميزان مصرف:

1- روغن براي مصارف موضعي: 30 ميلي‌ليتر روغن در 500 ميلي‌ليتر آب ولرم (5).

2- براي مصارف گوناگون: دوز خوراكي شامل 2/0-05/0 ميلي‌ليتر (اوكاليپتول يا روغن اوكاليپتوس)، يا
4-2 گرم (عصاره مايع) (7).

مصرف غذايي: در مقادير بسيار كم، بعنوان طعم دهنده در محصولات غذايي كاربرد دارد (5).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌هاي تركيبي آوي پكت، بخور اوكاليپتوس، تيميان، ليكوفار (8).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Ger.: Bronchodurat Eucalyptusol; Bronchomed; Eucalyptrol L; Exeu; Nasivin gegen Erkaltung Kinderbad; Pinmenthol Erkaltrungskapseln; Tussidermil N (9).

 

 

معرفی گیاه آنقوزه

آنقوزه (1)

Ferula assa-foetida L.

Family: Apiaceae

Synonyms: Narthex assafoetida (L.) Falc., Ferula foetida St.-Lag.

English name: Asafetida giant fennel, Devils Dung, Gum asafetida, Asafoetida(2)

 

ريخت شناسي گياه: گياهي چند ساله، ارتفاع تا دو متر. ساقه توخالي، ريشه‌ها براق و درخشان. برگها مركب. گلها بصورت گل آذين چتر و مركب سفيد رنگ (3).

محل رويش: بومي ايران، اغلب در ارتفاعات و كوهستانهاي ايران مي‌رويد (1). مناطق رويش آن عبارتند از: كرمان (بين شهداد و كرمان)، فارس (65 كيلومتري لار به جهرم) (4).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: گم رزين از گياهاني كه حدود 4 سال از عمرشان مي‌گذرد. جمع‌آوري مي‌شود (3).

قسمت مورد استفاده: الئو گم رزين كه بوسيله شكافتن ريزومها و ريشه‌هاي تازه گياه بدست مي‌آيد (2).

كاربرد درماني: بادشكن، ضدگرفتگي عضلاني، خلط آور و باز كننده برونش مي‌باشد. در درمان سياه سرفه، لارنژيت و هيستري نيز بكار مي‌رود (2، 5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: تركيبات گوگرددار موجود در اسانس گياه، از توليد چربي در بيماران با چربي خون بالا ممانعت مي‌كنند (2). استفاده از عصاره الکلی (تنتور) سمیت سلولی علیه لنفومای سلول‌های سرطانی و لنفوسیت های انسانی را نشان داده است.

احتياط مصرف: در اطفال كمتر از 7 سال باعث اكسيده شدن هموگلوبين، در نتيجه باعث كم خوني ناشي از كمبود هموگلوبين در آنها ميشود.و در عده‌اي از افراد باعث درماتيت تماسي و سوزش دستگاه گوارشي مي‌گردد. همچنين اين ماده با داروهاي ضد انعقاد و كاهش دهنده فشار خون تداخل دارد (2). نتايج تحقيقات جديد آزمايشگاهي نشان داد اين گياه موجب نابودي كرمهاي روده مي‌شود (1).

منع مصرف: در دوران بارداري، شيردهي و اطفال كمتر از 7 سال مصرف نشود (2). همچنين متابوليسم انرژي در زمان حاملگي در موش صحرايي را مختل مي‌كند (2).

تركيبات شيميايي: 4 تا 20 درصد اسانس، 40 تا 60 درصد رزين و 25 درصد صمغ (6).

نحوه و ميزان مصرف:

1) 1-3/0 گرم پودر سه بار در روز ميل شود (6).

2) تنتور: (5:1 در الكل 70 درجه) 4-2 ميلي‌ليتر سه بار در روز ميل شود (6).

مصرف غذايي: با مقادير كم به عنوان طعم دهنده بكار مي‌رود (2).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Gum asafetida (pharmcope chine) (5).

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 38

3- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 208

4- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 131

5- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 1996: 1677

6- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 43-34