معرفی درخت كافور

درخت كافور (1)

Cinnamomum camphora (L.) J.Presl

Family: Lauraceae

Synonyms: Camphora officinarum Nees , Laurus comphora L.

English name: Camphor tree

 

ريخت شناسي گياه: درختچه يا درخت هميشه سبز به طول 30 متر مي‌باشد. برگها بطول 10 سانتيمتر، گلها در بهار و تابستان به رنگ زرد و سبز و ميوه سياه رنگ مي‌باشد (2).

محل رويش: بومي ايران نيست (1).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: جهت استفاده از چوب معمولاً از درختان 40 تا 50 ساله استفاده مي‌شود و جهت استفاده از برگ مي‌توان از سال پنجم شروع نمود (3).

قسمت مورد استفاده: ساقه، ريشه، چوب، برگ، اسانس (2، 4).

كاربرد درماني: بصورت موضعي براي رفع التهاب و گرفتگي عضلات، بخصوص عضلات پشت و خارش پوست مصرف مي‌شود. برگهاي اين گياه ضدعفوني كننده و تقويت كننده قلب است و بعنوان درمان اسهال، آرام بخش و تسكين دندان درد، دردهاي روماتيسمي و همچنين در درمان بيماريهايي مانند آمفيزم بكار برده مي‌شود (4، 5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: خاصيت ضدالتهاب دارد (6).

احتياط مصرف: سافرول موجود در روغن كافور، سرطان زا است و همچنين در بچه‌ها روغن كافور اگر بجاي روغن كرچك خورده شود، ايجاد مسموميت مي‌كند. علائم مسموميت با كافور تهوع، استفراغ، سردرد، احساس گرما،‌ هذيان و تشنج و كوما مي‌باشد (5).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: اسانس (2).

نحوه و ميزان مصرف: در انواع كرم‌ها، ژل‌ها و پمادها استفاده مي‌شود. چند بار بر روي موضع ماليده مي‌شود. تنتور حاوي 5/10-5/9 درصد كافور آن روزي چند بار روي موضع ماليده مي‌شود (7).

مصرف غذايي: كاربرد غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:  

Fr.: Camphrice Du Canada; Ger.: Camphoderm N; Divinal Rheuma; UK.: Zi (8).

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 188

3- زرگري، علي. گياهان دارويي. (جلد 4). موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 337

4- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 108

5- James A. Duke. CRC Handbook of Medicinal Herbs 1989: 125 - 126

6- J Ethnopharmacol. 2006; 123 (2): 208-16

7- Bette Lagow. PDR for Herbal medicines. 2004: 151

8- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 2004: 1590

معرفی دارچین

دارچين (1)

Cinnamomum verum J.Presl

Family: Lauraceae

Synonyms: Cinnamomum zeylanicum Blume, Laurus cinnamomum L.

English name: Ceylon cinnamon tree, Cinnamon tree

 

ريخت شناسي گياه: درخت هميشه سبز به ارتفاع 18-8 متر مي‌باشد. شاخه‌ها قهوه‌اي كمرنگ و گلها زرد رنگ هستند (2).

محل رويش: بومي ايران نيست (1).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: پوست خارجي ساقه هر دو سال يكبار در طي فصول باراني جمع‌آوري مي‌گردد (2).

قسمت مورد استفاده: پوست خارجي (3، 4).

كاربرد درماني:.دارچین از نظر طب سنتی طبیعت گرم و خشک دارد و مسکن درد عضلات بوده و تنگی نفس و سرفه را درمان می کند.پودر ساقه ی این گیاه که در آب حل شده است برای تسکین درد میگرن روی سر استفاده می شود.اسانس دارچین ضد روماتیسم بوده و به خاطر بوی مطبوعی که دارد در صنایع غذایی استفاده می شود. اسانس این گیاه در آروماتوتراپی برای درمان برونشیت، سردرد، سوء هاضمه، افسردگی، تپش قلب و حالت تهوع توصیه شده است.همچنین به علت خاصیت ضد عفونی کنندگی که دارد، باکتری هایی را که باعث آسیب رساندن به دهان و دندان می شوند از بین می برد.اسانس دارچین قند خون را کنترل می کند و باعث می شود در متابولیسم گلوکز به انسولین کمتری نیاز باشد (6-4).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: اسانس دارچین خاصیت ضد قارچی و ضد باکتریایی دارد که این اثر مربوط به ترکیب سینامالدئید می باشد.اثرات ضد میکروبی این گیاه در پژوهش های محتلف اثبات شده است.این گیاه اثر ضد هلیکوباکترپیلوری دارد و همچنین سبب مهار رشد باکتری های اشرشیاکلی، لیستریامونوسایتوژنز، سالمونلا تیفی موریوم، استافیلوکوکوس اورئوس و کلستریدیوم می شود (8،9).تحقیقات ثابت کرده است که دارچین بر دیسمنوره اولیه و علائم همراه آن می تواند باعث بهبود شدت درد اولیه شود.افزودن دارچین به ژل RG-O1 باعث اثر بیشتر این ژل علیه درد های تونیک ملایم مثل استئوآرتریت و روماتیسم می شود (9). همچنین مشخص شده است که عصاره ی دارچین باعث مهار فاکتور نکروز کننده ی تومور و نیز مهار آنزیم سیکلواکسیژناز 2 و در نتیجه مهار تولید پروستاگلاندین E می شود.عصاره ی دارچین با مهار آنزیم نیتریک اکساید از التهاب جلوگیری کرده و از این طریق می تواند منجر به اثر ضد التهابی گردد (10).ترکیبات ترپنی دارچین خاصیت مهار کنندگی متابولیسم اسید آراشیدونیک دارد.پلی فنول های موجود در این گیاه از تشکیل محصولات نهایی گلیکوزیله شده در داخل سرم جلوگیری می کند (10،11).در پژوهشی دیگر مشخص شده است که در افراد مبتلا به دیابت استفاده از MHCP و یا مشتقات دیگر دارچین عملکرد انسولین را در آن ها تقویت می کند (12).همچنین مشخص شده است که مصرف روزانه ی 1، 3 و 6 گرم در روز دارچین به مدت 40 روز اثر مثبتی بر روی سطح گلوکز، تری گلیسیرید و کلسترول دارد (13).

احتياط مصرف: مصرف زیاد دارچین باعث ایجاد تپش قلب می شود، و مصرف آن با داروهایی مانند آسپرین مجاز نیست..گزارش هایی نیز از تورم سلول های کبدی، افزایش ضخامت لایه پوشش معده و ایجاد نفریت با مصرف دراز مدت اسانس دارچین گزارش شده است (7).

منع مصرف: در زنان باردار با احتياط مصرف شود (5).

تركيبات شيميايي: اسانس (سينام آلدئيد، اوژنول)، تانن، كومارين، موسيلاژ، گم، كلسيم اگزالات (2، 5).

نحوه و ميزان مصرف:

1- جوشانده: 1-5/0 گرم ريشه خشك گياه، سه بار در روز ميل شود.

2- عصاره مائي: به نسبت 1:1 در الكل 70%، 1-5/0 ميلي‌ليتر سه بار در روز ميل شود (5).

3- تنتور: 4-2 ميلي‌ليتر ميل شود (5).

مصرف غذايي: بعنوان ادويه و طعم دهنده بكار مي‌رود (5).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:  بصورت تركيب موجود مي‌باشد:

Fr.: Elixir Grez, Santan D5; Ger.: Amara – Tropfen – Pascoe, Gustrosecur, Montana, UK.: Aluninim Free Indigestion (6).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 80

3- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 263


4-Ebadi M, ed. Pharmacd dynamic basis of herbal medicine. Boca Raton: CRP; 2002. P.14-29.

5-Merrily A, Kuhn RN, eds. “Herbal therapy and supplements. Philadelphia: Lippincott; 2000. P.148 -333.

6-Shariyat, S.(1992).Decoction and extraction essence from medicinal plants and identification procedures and evaluation them. Mani Press PP.24-41.

7-Shah, A. H., AL-Shareef, A. H., Ageel, A. M., Qureshi, S. 1998. Toxicity studies in mice of common spices, Cinnamomum zeylanicum bark and Piper longum fruits. Plant Foods for Human Nutrition., 52: 231-239.

8-Eslami, G., Falah, F., taheri, S., Navidinia, M., Dabiri, H., Dadashi, M., Zahirnia, Z. 2012. Evaluation of antibacterial activity of cinnamon extract on Helicobacter pylori isolated from Patients with dyspepsia. Journal of the Faculty of Medicine., 37(2):85-89.

9-Akhavan amjadi, M., Mojab, F., Shahbaz zadegan, S. 2009. Effect of cinnamon on primary dysmenorrhea GReenberg, M. J. & Johnson, S. S. 1995. Method for refining mint oils and chewing gum made from same.

10-Lee, H. J., Hyun, E. A., Yoon, W. J., Kim, B. H., Rhee, M. H., Kang, H. K., Cho, J. Y., Yoo, E. S. 2006. In vitro anti-inflammatory and anti-oxidative effects of Cinnamomum camphoraextracts. Journal of ethnopharmacology., 103(2): 208-216.

11-Rafati, A. R., Hashemi, S. S., Koohi Hosseinabadi. 2013. Effect of Cinnamon extract on Cerebellum on Histomorphometry in Diabetic Rats Fetus. Armaghan-danesh, yasuj university of medical sciences journal.18(6):463-474.

12-Parvizi, M.R. 2007. The study complementary effects of Cinnamon on hypoglycemia induced by insulin in male diabetized rats using sterptozotocin. Annals of military and health sciences research., 5(1):1101-1104.

13-Khan, A., Safdar, M., Khan, M. M. A., Khattak, K. N., Anderson, R. A. 2003.Cinnamon improves glucose and lipids of people with type 2 diabetes. Diabetes care., 26: 3215-3218.

 

 

معرفی گیاه نارنج

نارنج (1)

Citrus × aurantium L.

Family: Rutaceae

Synonyms: Citrus × amara Link, Citrus × vulgaris Risso

English name: Sour orange, Seville orange

 

ريخت شناسي گياه: درختي به ارتفاع 10 متر مي‌باشد. برگها ساده به رنگ سبز تيره و گل سفيد رنگ و معطر است. ميوه سته و به رنگ نارنجي و دانه‌ها معمولاً فاقد آلبومن هستند (2).

محل رويش: در مناطق شمال و جنوب، جنوب شرقي بصورت كاشته شده موجود مي‌باشد (1).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: گلهاي آن در فصل بهار برداشت مي‌شوند (3).

قسمت مورد استفاده: ميوه، دانه، سرشاخه‌هاي گلدار، پوست يا خلال آن (4).

كاربرد درماني: در طب سنتی قسمت های مختلف گیاه بهارنارنج دارای اثرات تحریک سیستم عصبی مرکزی، اثرات آرامبخش و تسکین دهندگی دارد.همچنین دارای خواص ضد اسپاسم، ضد التهاب، ضد نفخ، پایین آورنده ی فشار خون و مدر است.برگ آن هضم کننده ی غذا است و جوشانده ی آن بی خوابی، میگرن و اختلالات کبدی را درمان می کند (2،4).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: تحقیقات ثابت کرده است که این گیاه حاوی فلاونوئیدهای زیادی می باشد.این فلاونوئیدها دارای اثر اینوتروپیک روی میوکارد هستند. که این اثر از طریق تسهیل تبدیل آدنوزین تری فسفات میتوکندریایی به آدنوزین مونوفسفات حلقوی است که سبب افزایش جریان کلسیم از غشاء سلول های قلبی می شود و در نتیجه یون کلسیم داخل سلول را افزایش می دهند (1،6،7).در کارآزمایی های بالینی اثرات درمانی این گیاه مشابه فلوکستین در درمان افسردگی گزارش شده است.در تحقیقاتی که انجام شده است، مشخص شده است که رایحه درمانی با بهارنارنج میزان اضطراب را در موش کاهش می دهد.همچنین در مقایسه ی اثر نارنج با دیازپام در کاهش اضطراب قبل از عمل جراحی مشخص شده است که این گیاه به طور معناداری میزان اضطراب را کاهش داده است و می توان از این گیاه به عنوان یک پیش داروی مؤثر جهت کاهش اضطراب بیماران قبل از عمل جراحی استفاده کرد (11-8).برخی از ترکیبات استخراج شده از اسانس پوست و برگ این گیاه دارای خاصیت ضد اکسیدانی،ضد میکروبی، ضد قارچی، ضد انگلی و ضد التهابی است (12،13).تحقیقات ثابت کرده است که استفاده از اسانس بهارنارنج در تسکین دردهای متوسط تا شدید زانو مؤثر است (14).لیمونن موجود در بهارنارنج با مهار آنزیم های سیکلواکسیژناز یک و دو، مانع فعالیت پروستاگلاندین ها شده و از این طریق در کاهش درد مؤثر است. همچنین مطالعات متعددی مؤثر بودن لیمونن را در تسکین درد ناشی از دیسمنوره اثبات کرده است (15،16).

احتياط مصرف: مصرف عصاره ی بهارنارنج و فرآورده های آن در بیماران با سابقه قلبی باید با احتیاط مصرف شود، چون ممکن سبب بالا رفتن فشار خون و افزایش ضربان قلب در بیماران شود. استفاده ی بیش از حد و کنترل نشده از بهارنارنج می تواند سبب خواب آلودگی و کاهش هوشیاری شود.در تحقیقات عارضه ی جانبی خاصی در کاربرد آن گزارش نشده است.همچنین مصرف آن در دوران حاملگی، زایمان و پس از آن مجاز است. با این حال مشورت با پزشک در مصرف این گیاه در این دوران لازم می باشد (1،5).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: اسانس (ليناليل استات، لينالول، ليمونن) فلاونوئيد، كومارين، تري ترپن، ويتامين C، كاروتن، ساكاريد(4).

نحوه و ميزان مصرف: به منظور تهيه چاي 1 قاشق چاي خوري از سرشاخه گل‌دار در 150 ميلي‌ليتر آب در حال جوش ريخته و بعد از 10 دقيقه مصرف مي‌شود (7).

مصرف غذايي: به عنوان طعم دهنده به كار مي‌رود (4).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: بصورت تركيب موجود مي‌باشد:

Braz.: Thiodeol; Switz.: Hygiodermil, Kemeol, Seracalm (8).

 

 

 

 

 

منابع:

1-Fleming T. PDR for herbal medicines. Citrus aurantium. Second Ed .2001; pp:86-87.

2-Choi, H.S., Song,H.S., Ukeda, H., Sawamura, M.(2000).Radical-scavenging activities of citrus essential oils and their components: Detection using 11-diphenyl-2-picrylhydrazyl. J. Agr. Food Chem., 48,4156-4161.

3-Kirbaşlar, F.G., Tavman, A., Dülger, B.,Türker, G.(2009).Antimicrobial activity of Turkish Citrus peel oils. Pakistan J. Bot., 41, 3207-3212.

4- دوازده امامي، سعيد، مجنون حسيني، ناصر(1387). زراعت و توليد برخي گياهان دارويي و ادويه اي، ج، دوم، انتشارات دانشگاه تهران.

5-Leite MP, Fassin Jr J, Baziloni EM,Almeida RN, Mattei R, Leite JR.Behavioral effects of essential oil of Citrus aurantium L. inhalation in rats. Revista Brasileira de Farmacognosia. 2008;18(supl):661-6.

6-Takeya K, Itoigawa M, Furukawa H. Triphasic inotropic response of guinea-pig papillary muscle to murrayaquinone-A isolated from Rutaceae. Eur J Pharmacol. 1989; 169(1):137-45.

7-Umarova FT, Khushbactova ZA, Batirov EH,Mekler VM.Inhibition of Na+,K(+)-ATPase by flavonoids and their inotropic effect.Investigation of the structure-activity relationship.Membr Cell Biol. 1998;12(1):27-40.

8-Ozgoli G, Esmaeili S, Nasiri N. The effect oral of orange peel on the severity of symptoms of premenstrual syndrome, double-blind, placebo-controlled clinical trial. J Reprod Fertil 2011;12(2):123-9.

9-Fugh-Berman A, Myers A. Citrus aurantium, an ingredient of dietary supplements marketed for weight loss: current status of clinical and basic research. Exp Biol Med (Maywood) 2004 Sep;229(8):698-704.

10-Akhlaghi M, Shabanian G, Rafieian-Kopaei M, Parvin N, Saadat M, Akhlaghi M. Citrus aurantium blossom and preoperative anxiety. Rev Bras Anesthesiol 2011 Nov-Dec;61(6):702-12.

11-Pultrini Ade M, Galindo LA,Costa M. Effects of the essensial oil from Citrus aurantium L. in experimental anxiety models in mice. Life Sci 2006 Mar 6;78(15):1720-5.
12-Wei,A.,Shibamoto,T.(2010).Antioxidant/lipoxygenase inhibitory activities and chemical compositions of selected essential oils. J. Agr. Food Chem., 58, 7218-7225.

13-Sonbol, F.,Ibrahim,S.M., Mohamed,B.M.(1992).Antimicrobial activity of oil of bitter orange. AlexandriaJ. Phar. Sci., 9, 107-109.

14-Yip YB, Tam ACY. An experimental study on the effectiveness of massage with aromatic ginger and orange essential oil for moderate-to-severe knee pain among the elderly in Hong Kong.Complementary therapies in medicine. 2008;16(3):131-8.

15-Cheraghi J,Valadi A.Effects of anti-nociceptive and anti-inflammatory component of limonene in herbal drugs. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants. 2010;26(3):415-22.

16-Delaram M, Forouzandeh N.The Effect of Fennel on the Primary Dysmenorrhea in Students of Shahrekord University of Medical Sciences. scientific medicinal journal. 2011; 10(1):81-8.

 

معرفی گیاه سپستان

سپستان (1، 2)

سرپستان

Cordia myxa L.

Family: Boraginaceae

English name: Sebesten, Sapistan, Sebesten tree,Sepistan palm, Dogs dugs

 

ريخت شناسي گياه: درختان كوچك، بندرت درختچه‌اي با چند تنه به ارتفاع 10-8 متر، تقريباً پيچ دار هستند. پوست ساقه به رنگ قهوه‌اي متمايل به خاكستري و كم و بيش شكافدار است. داراي تاج وسيع و گسترده، سبز، پوشيده از كركهاي تنك و برگها دمبرگدار، تخم مرغي وسيع مي‌باشند. گل به رنگ سفيد يا كرم متمايل به سفيد، مجتمع در گرزنهاي انتهايي منشعب و پانيكول مانند، ميوه شفت به بزرگي يك گيلاس و تخم مرغي مي‌باشد (2).

محل رويش: بومي ايران نيست و از زمانهاي پيش وارد ايران شده و در سواحل و جزاير جنوبي (خوزستان ، بلوچستان، چابهار، نيك شهر، بندر عباس) كاشته مي‌شود (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: ميوه سپستان را بايد پس از رسيدن كامل جمع‌آوري نمود (3).

قسمت مورد استفاده: ميوه، پوست و ريشه (4).

كاربرد درماني: پوست اين درختچه، قابض و ريشه آن مسهل است. برگ آن در بعضي نواحي، مخصوصاً در هند، مانند برگ گياه گاوزبان استفاده مي‌شود. دم كرده ميوه خشك آن به تنهايي يا مخلوط با ميوه و دانه‌هاي لعابدار ديگر، بعنوان نرم كننده مصرف مي‌شود(4).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: اثر ضد التهاب كولون، ضد درد و ضد آرتريت در موش صحرايي داشته است (5، 6).

احتياط مصرف: مطلبي يافت نشد.

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: موسيلاژ، آلكالوئيدهاي پيروليزيديني، فلاونوئيد مثل: روتين، كروم، اسيد چرب (7، 8).

نحوه و ميزان مصرف: 30-5 دانه از آن به صورت دم كرده كاربرد دارد (9).

مصرف غذايي: كاربرد غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 9). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 1033

3- Chandra A, Pareek S.C. Lasoda (Cordia myxa Roxb): A potential fruitcrop in jaisalmer district of western Rajashtan. Agricultural Science Digest, 1992; 12 (1): 11-12

4- زرگري، علي. گياهان دارويي. (جلد 3) موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1376: 536

5- Nutrition. 2001; 17 (5): 391-6

6- Farmaco. 1995; 50 (4); 245-56

7- امين غلامرضا، گياهان دارويي سنتي ايران. موسسه پژوهشهاي گياهان دارويي ايران، دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده داروسازي، 1370: 119

8- Karawa M. Mucilagenous contents of certain Egyptian plants. Planta med. 1980. 38: 138

9- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 436

 

معرفی گیاه گشنيز

گشنيز (1)
 

Coriandrum sativum L.

Family: Apiaceae

Synonyms: Coriandrum majus Gouan, Bifora loureiroi Kostel.

English name: Coriander, Cellender

 

ريخت شناسي گياه: گياه يكساله، بدون كرك كه طول گياه به 50 سانتيمتر مي‌رسد. ساقه‌ها نازك، صاف و داراي انشعابات دو شاخه‌اي هستند. برگهاي پائيني با تقسيمات شانه‌اي و داراي 2-3 زوج برگچه تقريباً تخم مرغي، دندانه‌دار، برگهاي ساقه‌اي بدون دمبرگ مي‌باشند. گلها به رنگ سفيد و صورتي مجتمع در گل آذين چتر مركب و ميوه كروي است (2).

 

محل رويش: در باختران، آبادان، تبريز، بلوچستان،‌ كرمان، بوشهر (باغ ماني)، برازجان، تهران، دماوند، دره آبشار و در غالب نقاط ايران كاشته مي‌شود (3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: برداشت محصول خرداد تا اوايل شهريور ماه بر حسب محل كشت و آب و هوا صورت مي‌گيرد (4).

قسمت مورد استفاده: ميوه و برگ (5).

كاربرد درماني: خلط آور، ملين، اشتها آور، ضدباكتري،‌ ضدقارچ و ضدنفخ است. بصورت موضعي در بواسير ودرد مفاصل استفاده مي‌شود (6، 7).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: از طريق اثر بر متابوليسم چربي (افزايش سنتز اسيدهاي صفراوي، افزايش تبديل كلسترول به اسيدهاي صفراوي و استرولهاي خنثي) سبب كاهش كلسترول سرم در بيماران مبتلا مي‌شود (8). در انسان اثر ضدديابت داشته است (9).

احتياط مصرف: اسانس گياه بصورت خوراكي مصرف نشود (7).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: اسانس، فلاونوئيد،‌ كومارين، فتالدئيد، اسيد فنليك، تانن (6).

نحوه و ميزان مصرف:

1- دم كرده: 2 قاشق مرباخوري دانه خشك در يك فنجان آب خيسانده شود و روزي يك فنجان ميل شود.

2- پودر: 1 قاشق چايخوري در روز ميل شود (10).

مصرف غذايي: برگهاي آن بعنوان ادويه و طعم دهنده استفاده مي‌شود (11).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: بصورت تركيب موجود مي‌باشد:

Fr.: Mediflor Tisane Digestive No 3, Tisane Grande Chartreuse; Ger.: Carminativum Babynos, Floradix Multipretten; UK.: Cough Drops, Melissa Comp (11).

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد دوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 743

3- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 10). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 1173

4- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 388

5- يزداني، داراب. شهنازي، سحر. سيفي، حامد. كاشت، داشت و برداشت گياهان دارويي. جهاددانشگاهي واحد شهيد بهشتي، 1383: 56

6- Andrew Chevalier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 193

7- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 267

8- Plant foods Hum nutr 1997; 51 (2): 167-72

9- Int  J Food Sci Nutr. 2005; 56 (6): 399-414

10- John B. Lust. The Herb Book. 1974 160

11- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 2004: 1599

 

معرفی شيرخشت سکه­ ای

شيرخشت سکه­ ای (1)

Cotoneaster nummularioides Pojark.

Family: Rosaceae

Synonyms: Cotoneaster racemiflora var. nummularioides (Pojark.) Kitamura

English name: Cotoneaster, Quince leaved medlar

 

 

ريخت شناسي گياه: گياه كوهستاني، بصورت درختچه‌هايي با شاخه‌هاي خاردار. برگها كوچك. گلهاي به رنگ سفيد، كم و بيش صورتي و غالباً مجتمع در گل آذين. ميوه شفت (2، 3).

محل رويش: در ارتفاعات البرز (اطراف تهران)، گرگان، بلوچستان،‌ آذربايجان و غرب ايران مي‌رويد و در نقاط خشك كوهستاني تا ارتفاع 2200 متري از سطح دريا يافت مي‌شود(3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: مرداد و شهريور (4).

قسمت مورد استفاده: مان گياه (3).

كاربرد درماني: در طب سنتي ايران بعنوان ملين و در تب ناشي از حصبه و سرخك كاربرد دارد (5).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: مطلبي يافت نشد.

احتياط مصرف: مطلبي يافت نشد.

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: ساكاريد (فروكتوز، گلوكز، ساكارز) (5).

نحوه و ميزان مصرف: 1 گرم شيرخشت بصورت حل شده در آب 3 بار در روز جهت زردي كودكان و 100 گرم به عنوان ملين ميل شود (4).

مصرف غذايي: كاربرد غذايي ندارد.

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: فرآورده دارويي ندارد.

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 5). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 537

3- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد دوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 546

4- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 516

5- آئينه چي، يعقوب. مفردات پزشكي و گياهان دارويي ايران. موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. 1365: 100

 

معرفی زالزالک، وليك

زالزالک، وليك (1، 2)

سيسته، کیالک، ، سرخ وليك، سياه وليك، كمار، ماركه، قراقيله، شال وليك، قوچاك

Crataegus SPP.

Family: Rosaceae

English name: Hedgethorn, Hawthorn

 

 

ريخت شناسي گياه: درختان و يا درختچه‌هاي غالباً تيغ دار با برگهاي باريك كم و بيش بريده. گلها مجتمع در گل آذين چتر، منشعب. گل‌ها سفيد رنگ. ميوه شفت، تخم مرغي يا كروي، با تاجي از دندانه‌هاي باقيمانده از كاسبرگها (3). بايد توجه داشت از اين جنس گونه‌اي كه در ايران بيشتر مصرف دارويي دارد Microphylla مي باشد (4).

محل رويش: در دامنه‌هاي البرز، حوالي تهران، دره چالوس،‌ كندوان، مازندران، گيلان، آستارا،‌ گرگان، خراسان، اراك، مودره،‌ اروميه و بروجرد مي‌رويد (2، 3).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: ميوه در طول شهريور و سرشاخه‌هاي گلدار در فروردين تا خرداد ماه جمع‌آوري مي‌شود (4).

قسمت مورد استفاده: برگ،‌ گل و ميوه (5).

كاربرد درماني: تقویت کننده عضله قلب به خصوص در سالمندان، بهبود خون رسانی به قلب و سایر اندام ها، پایین آورنده فشارخون، آنتی آریتمی. تحقیقات نشان داده است كه اثرات مهم گیاه مربوط به فلاونوئیدها و پروآنتوسیانیدین‌هاست كه به مقدار زیاد در گياه وجود دارند . این تركیبات‌ از شكنندگی مویرگ‌ها جلوگیری می‌كنند.

 اين گیاه اثرگليکوزيدهای قلبی راتشديد ميکند. فلاونوئيدهای عمده گياه کراتاگوس گردش خون عروق کرونر را افزايش می دهند. فلاونوئيدهای گياه کراتاگوس درحفظ کلاژن جدار عروق بسيار کارامد بوده و در نتيجه عروق را در مقابل پلاکهای آترواسکروزی حفظ می نمايند. اين دارو همچنين دارای اثر ملايم ديورتيکی می باشد دانه‌های سرخ ولیك قادر به كاهش اسید اوریك و درمان نقرس می‌باشند.
سرخ ولیك در كاهش فشار خون، حمله‌های قلبی، كاهش كلسترول سرم و تقويت حركات قلب بسیار موثر است و به طور گسترده‌اي در اروپا براي كاهش فشار خون و به عنوان مقوی قلب مصرف می‌شود. از نظر كلینیكی داروی مناسبی برای پرفشاری خون، تصلب شرائین و احتقان قلب‌، ضعف عضلات قلب و نارسایی كرونر و هم چنین ضد برادی كاردی مي‌باشد و همچنين اضطراب و بي‌خوابي مصرف مي‌شود (6).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: بواسطه اجزاء فلاونوئيدي و پروسيانيدين، موثر در سيستم قلب و عروق است و سبب افزايش جريان خون قلبي مي‌شود. در سر، عضلات اسكلتي و كليه، افزايش و در پوست و مجاري گوارشي، كاهش جريان خون محيطي را سبب مي‌گردد. اثر كاهش دهندگي فشار خون را از طريق رسپتورهاي آدرنرژيك،‌ موسكاريني و هيستاميني اعمال مي‌كند. بواسطه حضور پروسيانيدين اثر كرونوتروپيك منفي، اينوتروپيك مثبت و مهار رسپتور بتا – آدرنرژيك دارد. عصاره گياه سبب كاهش كار بطن چپ، كاهش ضريب مصرف اكسيژن، افزايش غلظت اكسيژن خون قلبي و نهايتاً باعث كاهش مصرف اكسيژن و متعادل شدن متابوليسم اكسيژن مي‌گردد (7).

احتياط مصرف: تهوع، خستگي، تب بالا و بثورات پوستي در دستها بعنوان عوارض جانبي مصرف اين گياه گزارش شده است (5).

منع مصرف: در بارداري و شيردهي مصرف نشود (7).

تركيبات شيميايي: آمين، فلاونوئيد، تانن، گليكوزيدهاي سيانوژنيك، ساپونين (7).

نحوه و ميزان مصرف:

1- دم كرده: 1 قاشق مرباخوري گل گياه در نصف فنجان آب، 5/1-1 فنجان در روز ميل شود.

2- تنتور: به صورت تنتور گياهي ميل شود.

3- جوشانده: 1 قاشق مرباخوري در نصف فنجان آب سرد بريزيد و بعد از گذشت 8-7 ساعت، 5/1-1 فنجان در روز ميل شود (8).

مصرف غذايي: بعنوان طعم دهنده غذايي بكار مي‌رود (7).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Fr.: Aubeline; Crataegol; Ger.: Adenylocrat; Crataegutt; Pflanzendragees Weibdorn; Kneipp(9).

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد دوم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 548

3- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 1). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 168

4- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 276

5- ضيايي، علي. احتياط مصرف و تداخلات گياهان دارويي. نشر طبيب، 1384: 89

6- Daniel M. Medicinal Plants. 2006: 160

7- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 157

8- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 210

9- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 2002: 1600

 

معرفی زعفران

زعفران (1)

Crocus sativus L.

Family: Iridaceae

Synonyms: Crocus officinalis (L.) Honck.

English name: Saffron, Crocus

ريخت شناسي گياه: ريشه‌ها برخي معمولي و صاف، برخي رشته‌اي شكل، ضخيم و مانند فنر لوله شده و پيچ خورده. ريشه‌ها فاقد تارهاي كشنده، كشيدن غده به عمق خاك با لوله شدن و پيچ خوردن آنها است. احتمالاً برگها باريك و دراز (2، 3).

محل رويش: اين گونه در مناطق مختلف استان خراسان كشت مي‌شود (1) و در مناطق مختلف بصورت كاشته شده وجود دارد (4).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: در اواخر مهر تا اوايل آذر ماه، صبح زود قبل از طلوع آفتاب جمع‌آوري مي‌شود (3).

قسمت مورد استفاده: كلاله (4).

كاربرد درماني: در دوزهاي كم، زعفران بعنوان ضد گرفتگي عضلاني، مقوي قلب، ضدعفوني كننده، ضدهيستري، معرق، آرامبخش،‌ مقوي معده و اشتهاآور بكار مي‌رود (5، 6).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: سبب مهار تجمع پلاكتي و سنتزايكوزانوئيدها در پلاكتهاي خون انسان مي‌گردد(7). زعفران اثرات آنتي اكسيدان، ضد تومور، پيشگيري كننده از سرطان، ضد افسردگي، ضد درد و ضد التهاب، ضد تشنج، كاهنده چربي خون و فشار خون بالا، مشهي (aphrodisiac)، ضد ميكروبي، تقويت كننده يادگيري و حافظه و دستگاه ايمني داشته است (8).

احتياط مصرف: اين گياه اثر سمي بر روي سيستم اعصاب مركزي و همچنين كليه‌ها دارد. مصرف در دوزهاي بيشتر از زعفران 12-10 گرم در انسان بسيار سمي و كشنده است (9).

منع مصرف: در دوران بارداري مصرف نشود (9).

تركيبات شيميايي: گليكوزيد (كروسين)، روغن چرب، ويتامين (B1, B2)، نشاسته، كاروتن، اسانس (سافرانول)، گليكوزيدهاي تلخ (پيكروكروسين)، گزانتوفيل (6، 10).

نحوه و ميزان مصرف: دم كرده: 8-6 عدد كلاله گياه در نصف فنجان آب، حدود 1-5/0 فنجان در روز ميل شود (9).

مصرف غذايي: FAO و WHO اين گياه را به عنوان چاشني، طعم دهنده، ماده رنگي و مواد افزودني غذايي معرفي مي‌نمايند (5، 11).

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه: بصورت تركيب موجود مي‌باشد:

Fr.: Delabarre; Ger.: Infi – traet N; Schwedentrunk mit Ginseng; Spain: Dentol Topico; Dentomicin (6).

 

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. كورموفيتهاي ايران (سيستماتيك گياهي). جلد چهارم. مركز نشر دانشگاهي، 1373: 489

3- صمصام شريعت، هادي. پرورش و تكثير گياهان دارويي. ماني، 1374: 280

4- امامي، احمد. شمس اردكاني، محمد رضا. مهرگان، ايرج. فرهنگ مصور گياهان دارويي. مركز تحقيقات طب سنتي و مفردات پزشكي . دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، 1383: 101

5- Royal Pharmaceutical Society. Martindale, The Extra Pharmacopoeia. 2002: 1029

6- James A. Duke. CRC Handbook of Medicinal Herbs 1989: 148, 149

7- Prostaglandins Leukot Essent fatty Acids 1989 Jul; 37 (1): 57-64

8- Wien Med Wochenschr. 2007; 157 (13-14): 315-9

9- John B. Lust. The Herb Book. 1974: 332

10- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 194

11- Dent bown. Encyclopedia of Herbs and other uses. 1996: 268

 

 

معرفی به

به (1، 2)

به جنگلي، شال به

Cydonia oblonga Mill.

Family: Rosaceae

Synonyms: Cydonia communis Loisel., Cydonia cydonia (L.) Pers., Pyrus cydonia L.

English name: Apple quine, Quince

 

ريخت شناسي گياه: درختي با برگهاي ساده و خزان كننده، ارتفاع 8-5 متر، گاهي درختچه‌اي به ارتفاع 5-3 متر. برگها نسبتاً بزرگ، تخم مرغي، در سطح زيرين پوشيده از كرك. گل منفرد، سفيد يا صورتي رنگ، تقريباً بزرگ. ميوه كروي و گلابي مانند، پوشيده از كركهاي ماهوتي كه شامل 5 خانه با دانه‌هاي فراوان لعابدار است (2).

محل رويش: در مازندران، گيلان، گرگان، بلوچستان و هريرود پراكندگي دارد (2).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: ميوه در پاييز جمع‌آوري مي‌گردد (3).

قسمت مورد استفاده: دانه و ميوه (3).

كاربرد درماني: بدليل خاصيت قابض در اسهال بخصوص اطفال بكار مي‌رود. بصورت دهانشويه ميوه و آب آن براي درمان زخمهاي دهان و گلو و التهاب لثه مصرف مي‌شود. شربت گياه داراي اثر قابض ملايم است و به هضم غذا كمك مي‌كند. دانه‌هاي گياه بعلت داشتن موسيلاژ قابل ملاحظه براي درمان برونشيت و بعنوان يك ملين مصرف مي‌شوند (3).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: ميوه خاصيت ضد باكتري (4)، ضد ويروس آنفلوآنزا (5) و ضد ويبريو كلرا (عامل وبا) داشته است (6).

احتياط مصرف: دانه گياه بدون تجويز پزشك مصرف نشود (3).

منع مصرف: مطلبي يافت نشد.

تركيبات شيميايي: ميوه آن حاوي تانن، پكتين، اسيدهاي گياهي و دانه آن داراي موسيلاژ، گليكوزيدهاي سيانوژنيك (آميگدالين)، روغن‌هاي ثابت و تانن است (3).

نحوه و ميزان مصرف: 1 قاشق چاي خوري از دانه آن در 1 فنجان آب ريخته و بعد از ايجاد لعاب ميل شود (7).

 

مصرف غذايي: مصرف خوراكي دارد (3).

نام تجاري داروي موجود در ايران: فرآورده‌ دينه اكسپكتورانت (8).

 

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- قهرمان، احمد. فلور ايران (جلد 1). موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1362: 278

3- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 196

4- J Agric Food Chem. 2007; 55 (3): 963-9

5- J Agric Food Chem. 2005; 53 (4): 928-34

6- Rev Gastroenterol Peru. 1994; 14 (1): 27-31

7- Bette Lagow. PDR for Herbal medicines. 2004: 671

8- كميته تدوين فارماكوپه گياهي ايران. فارماكوپه گياهي ايران. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. معاونت غذا و دارو، 1381: 181

 

 

معرفی كنگر فرنگي

كنگر فرنگي (1)

آرتيشو

Cynara scolymus L.

Family: Asteraceae

English name: Artichoke, Globe artichoke, Common artichoke

 

ريخت شناسي گياه: گياهي چند ساله، ارتفاع 5/1 متر. برگها بزرگ خاري شكل، در بالا به رنگ سبز خاكستري و در قسمت تحتاني كرك دار. كپه خيلي بزرگ، به رنگ ارغواني (2).

محل رويش: بصورت كاشته شده در ايران موجود است (1).

زمان برداشت قسمت مورد استفاده: سرشاخه‌هاي گلدار و برگها در اوايل تابستان جمع‌آوري مي‌شوند (2).

قسمت مورد استفاده: قسمتهاي هوايي و ريشه (3، 4).

كاربرد درماني: ترشح صفرا از کبد را افزایش می‌دهد. سبب تقویت اعمال کبدمی شود
دارای خاصیت جلوگیری از تجمع چربی در سلولهای کبدی، تحریک کلیه در دفع اوره و کلسترول است. همچنین پایین آورنده کلسترول وتری گلیسیرید خون می باشد.
در درمان یرقان و سنگ کیسه صفرا، آسیت بکار می رود. درمان سنگ کلیه، قولنج کلیه، درمان ازدیاد اوره خون. تب‌بر است و نیزدر درمان رماتیسم و یبوست موثر است (4).

آثار فارماكولوژيك مشاهده شده: بواسطه حضور اسيدهاي كافئيك و سينارين اثرات كاهش دهندگي كلسترول و تري گليسريد سرم خون دارد(4). بر روي ايلئوم خوكچه هندي اثر ضد اسپاسم داشته است (5). خاصيت ضد قارچ دارد (6). آنزيم‌هاي منعقد كننده شير در گل‌ها وجود دارند كه براي توليد پنير مفيد هستند (7).

احتياط مصرف: اين گياه ايجاد درماتيت تماسي مي‌كند (4).

منع مصرف: مقادير زياد اين گياه در بارداري و شيردهي مصرف نشود (4).

تركيبات شيميايي: سزكوئي ترپن لاكتون (سيناروپيكرين)، ساكاريد، اسيد، فلاونوئيد، اسانس، فيتواسترول، آنزيم، تانن (3، 4).

نحوه و ميزان مصرف: برگ، ساقه، ريشه، 4-1 گرم، 3 بار در روز مصرف مي‌شود (4).

مصرف غذايي: آرتيشو را مي‌توان به مواد خوراكي به مقدار كم اضافه كرد (4).

 

نام تجاري دارو ساخته شده از گياه:

Ger.: Cyna Bilisan; Divinal Galle; Fr.: Chophytol (3).

منابع:

1- مظفريان، ولي الله. شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 1391

2- Anderw Chevallier. The Encyclopedia of Medicinal Plants. 1996: 196

3- Sean C Sweetman. Martindale: The complete drug reference. 2002: 1601

4- Carol a. Newall, Linda a Anderson, J. danid philipson. Herbal Medicines. 1996: 36

5- Biol Pharm Bull. 2005; 28 (5): 902-4

6- Fitoterapia. 2005; 76 (1): 108-11

7- J Agric Food Chem. 2004; 52 (26): 8182-9